"Lá chắn" cộng đồng trước bạo lực vô hình: Bài 2 - Những bước chân không mỏi vì sự an toàn của phụ nữ

Từ nỗi trăn trở trước sự im lặng chịu đựng…

Xóm Thôn Ga (xã Quang Trung, tỉnh Cao Bằng) vốn bình yên nhưng đã có lúc, sự tĩnh lặng ấy bị xé toạc bởi tiếng cãi vã từ một gia đình. Sau mỗi lần say rượu, người chồng lại trút những trận đòn lên người vợ. 

Nghe tin, chị Vi Thị Bé, Tổ trưởng Tổ truyền thông cộng đồng xóm Thôn Gia, khi đó là Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ xóm đã cùng đại diện các đoàn thể tìm đến nhà để hoà giải. Khi mọi người đến nơi, người chồng nhất mực phủ nhận việc mình đánh vợ. Người vợ chỉ cúi đầu im lặng, thỉnh thoảng đưa tay lau nước mắt. 

Sau một hồi trò chuyện mà người chồng vẫn không thừa nhận, chị Bé quay sang cô con gái nhỏ của hai vợ chồng, khi ấy đang học lớp 3. Chị hỏi nhẹ: "Con có thấy bố đánh mẹ không?". Đứa trẻ im lặng khá lâu, rồi rụt rè nói: "Con có thấy bố cầm cây đánh mẹ".

Chị Bé nhớ lại, khi đó chị không chỉ nói với người chồng đó về quy định của pháp luật cũng như chế tài xử phạt hành vi bạo lực gia đình mà còn phân tích về những tác hại của bạo lực gia đình đối với con trẻ. Đứa trẻ khi chứng kiến cảnh bố mẹ đánh nhau sẽ mang theo nỗi sợ ấy, tổn thương lâu dài. Cuộc hòa giải hôm ấy kéo dài khá lâu. Người đàn ông vẫn còn nhiều bức xúc nhưng cuối cùng cũng chịu lắng nghe.

Sau này, chị Bé được tín nhiệm bầu làm trưởng xóm và điều bất ngờ là người chồng từng phản ứng gay gắt với chị vì "can thiệp vào việc riêng của gia đình" lại bỏ phiếu bầu chị "vì làm được việc". Điều ấy khiến chị Bé hiểu rằng, dù không nói lời xin lỗi nhưng người chồng đó đã nhận ra sai lầm của mình.

Trước khi tham gia Tổ truyền thông cộng đồng, chị Vi Thị Bé đã nhiều năm làm Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ của xóm. Trong quãng thời gian ấy, chị gặp không ít câu chuyện khiến bản thân trăn trở. Có những người vợ bị chửi bới, chì chiết, có người bị chồng đánh đập sau mỗi lần chồng uống rượu say nhưng phần lớn trong số họ đều chọn cách im lặng. "Nhiều người không dám lên tiếng", chị Bé chia sẻ. Sự im lặng ấy khiến bạo lực gia đình âm thầm diễn ra sau cánh cửa khép kín.

… đến truyền thông thay đổi hành vi

Năm 2022, khi Dự án "Thúc đẩy bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em" được triển khai tại địa phương, xã Quang Trung bắt đầu thành lập các Tổ truyền thông cộng đồng. Chị Bé được giao làm tổ trưởng. Ban đầu, tổ có 5 thành viên, tất cả đều là phụ nữ. Công việc của họ là đến từng thôn bản tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, phòng, chống mua bán phụ nữ và trẻ em. Những buổi truyền thông đầu tiên không hề dễ dàng. Không ít người tỏ ra e ngại khi các thành viên trong tổ đến nói chuyện. Ngay cả người thân của chính các chị cũng lo lắng, bởi việc tham gia hòa giải những "chuyện riêng" của hàng xóm đôi khi dễ khiến người khác hiểu lầm.

Có lần tổ tham gia một hội thi tuyên truyền về phòng, chống bạo lực gia đình, do thiếu nam giới, một thành viên nữ phải đóng vai nam trong tiểu phẩm. Cả hội trường hôm ấy bật cười nhưng với các thành viên trong tổ, đó là kỷ niệm của những ngày đầu họ bước ra khỏi những công việc quen thuộc để làm một việc khó hơn chính là thay đổi nhận thức của cộng đồng. Theo thời gian, hoạt động của tổ dần được người dân tin tưởng. Số thành viên tăng lên 7 người rồi 9 người. Không chỉ phụ nữ, nhiều nam giới trong xóm cũng bắt đầu tham gia các buổi sinh hoạt. Những câu chuyện về bình đẳng giới dần dần không còn là điều xa lạ với những người trong xóm.

Chị Nông Hồng Huệ, một người dân xóm Thôn Ga cho biết, sự thay đổi lớn nhất mà chị cảm nhận được từ khi tham gia các buổi sinh hoạt của "Tổ truyền thông cộng đồng" chính là nhận thức của chồng chị về việc nhà. Sau nhiều lần tham gia sinh hoạt, những câu chuyện về bình đẳng giới, về việc chia sẻ trách nhiệm trong gia đình dần khiến anh thay đổi. Anh bắt đầu chủ động nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa và chăm sóc con cái. Hai đứa con của chị, một trai, một gái, cũng không còn bị phân chia việc nhà theo giới tính. Có những câu nói lâu nay vẫn được nhắc đến như "Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm" nhưng khi được phân tích trong các buổi sinh hoạt, nhiều người mới nhận ra đó cũng là một dạng định kiến giới, làm hạn chế những điều mà một cá nhân có thể làm, cần làm hoặc nên làm.

Xây mạng lưới an toàn cho phụ nữ

Theo chị Lý Thị Xuyến, Chủ tịch Hội LHPN xã Quang Trung, đến nay toàn xã đã thành lập 22 Tổ truyền thông cộng đồng với 125 thành viên tham gia. Các thành viên của tổ là những người có uy tín trong cộng đồng như: Trưởng xóm, hội viên phụ nữ nòng cốt. Họ vừa là tuyên truyền viên, vừa là người hòa giải. Có những câu chuyện khiến bà Xuyến nhớ mãi. Trước đây, trong xã có một gia đình nhất quyết không cho con gái đi học vì cho rằng con gái chỉ cần ở nhà làm việc giúp bố mẹ. Các thành viên của Tổ truyền thông cộng đồng đã nhiều lần đến vận động nhưng chưa thành công. Sau đó, cán bộ Hội LHPN xã cùng các đại diện các đoàn thể tiếp tục đến thuyết phục và hỗ trợ để bé gái có điều kiện đi học. Cuối cùng, cả 3 người con trong gia đình đều được đi học và giờ đều trở thành giáo viên. "Những thay đổi như vậy không thể xảy ra trong một ngày nhưng khi cộng đồng cùng tham gia thì nhận thức sẽ dần thay đổi", bà Xuyến nói.

Chiều muộn ở xóm Thôn Ga, sương phủ xuống con đường đất dẫn vào thôn. Những mái nhà dần lên đèn. Bình yên vẫn hiện hữu, nhưng không còn là sự im lặng chịu đựng. "Bức tường im lặng" quanh bạo lực gia đình đã dần được phá vỡ – bằng sự lên tiếng của người trong cuộc và sự đồng hành của cộng đồng.

Theo bà Đoàn Thị Lê An, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Cao Bằng, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Cao Bằng, mô hình "Tổ truyền thông cộng đồng" được triển khai trên địa bàn tỉnh từ năm 2022 với mục tiêu xây dựng lực lượng tuyên truyền viên ngay tại cơ sở, những người am hiểu phong tục, ngôn ngữ địa phương và có thể truyền tải các thông điệp về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình đến từng hộ gia đình một cách gần gũi, dễ tiếp nhận. Các thành viên "Tổ truyền thông cộng đồng" đã trở thành "cầu nối" giữa chính quyền, tổ chức Hội và người dân, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình.

(Còn nữa)