Làng Bolotana: "Nói không" với tập thể dục, thức ăn nhanh, phụ nữ có tuổi thọ cao vượt trội

Được bao quanh bởi rừng cây và những dòng suối trong lành, làng Bolotana trên đảo Sardinia (Ý) hiện có khoảng 2.262 cư dân, trong đó 10 người đã trên 100 tuổi. Tỷ lệ này tương đương khoảng 442 người trên 100.000 dân, cao gấp 10 lần mức trung bình toàn đảo Sardinia.

Các nhà khoa học từ các trường đại học ở Ý và Mỹ đã thực hiện một nghiên cứu về Bolotana, được công bố trên tạp chí khoa học Frontiers in Aging vào đầu tháng 10. Nghiên cứu nhận định Bolotana hiện có thể được coi là một "Vùng Xanh mới", dựa trên "tuổi thọ đặc biệt cao" của cư dân nơi đây, đặc biệt là phụ nữ.

"Vùng Xanh" (Blue Zone) là khu vực địa lý nơi người từ 70 tuổi trở lên có tỷ lệ sống sót và tuổi thọ cao vượt trội. Bốn Vùng Xanh đã được ghi nhận trên thế giới là Okinawa (Nhật Bản), Ikaria (Hy Lạp), Nicoya (Costa Rica), Loma Linda (Mỹ) và một cụm làng miền núi khác tại Sardinia.

"Dựa trên một số tiêu chí, Bolotana là Vùng Xanh đặc biệt nhất", nhà nghiên cứu về tuổi thọ Buettner cho biết. "Trong khi các Vùng Xanh khác đang suy giảm, khu vực này lại phát triển mạnh. Nói cách khác, số người sống trên trăm tuổi tại đây vẫn tăng qua từng năm".

Bên cạnh đó, theo chuyên gia lão khoa S. Jay Olshansky, phụ nữ tại Bolotana có tuổi thọ cao hơn hẳn nhiều cộng đồng sống thọ trên thế giới. Một phụ nữ 70 tuổi ở đây có khả năng sống đến 100 tuổi cao gấp ba lần phụ nữ Mỹ. Tuổi thọ vượt trội của nữ giới chính là điểm khác biệt của Bolotana so với các Vùng Xanh khác.

Để tìm hiểu những yếu tố lối sống góp phần kéo dài tuổi thọ, nhóm nghiên cứu đã phân tích các khảo sát về chế độ ăn uống trước đây và phỏng vấn bác sĩ địa phương. Kết quả cho thấy, khoảng 90% chế độ ăn truyền thống của người dân Bolotana có nguồn gốc thực vật. Trong phần lớn cuộc đời, họ chỉ ăn thịt trung bình khoảng 5 lần mỗi tháng. Thực phẩm chủ yếu do người dân tự sản xuất, từ phô mai làm bằng sữa cừu tự nuôi đến dầu ô liu và lúa mì thu hoạch tại ruộng nhà.

“Họ ăn đậu, mì ống, khoai tây cùng các loại rau củ trồng trong vườn, chứ không tiêu thụ nhiều thức ăn nhanh kiểu Mỹ”, Buettner cho biết. Thói quen này đã thay đổi phần nào từ năm 2005, khi hoạt động nhập khẩu mở rộng. Tuy nhiên, đến nay, Bolotana vẫn chưa có nhà hàng thức ăn nhanh nào.

Dù người dân có sức khỏe tốt, làng Bolotana lại không có phòng tập thể dục. Theo Buettner, địa hình đồi dốc cùng thói quen ít sử dụng ô tô khiến người dân vận động mỗi ngày, tương đương với việc “tập cardio cường độ trung bình một cách tự nhiên”. Điều này khác với lối sống ở Mỹ, nơi nhiều người lên kế hoạch tập luyện nhưng lại hiếm khi thực hiện đều đặn.

Bên cạnh chế độ ăn uống và vận động tự nhiên, cấu trúc gia đình cũng có thể đóng vai trò quan trọng. Người dân Bolotana thường sống trong những ngôi nhà nhiều thế hệ, cùng chia sẻ việc nhà, chăm sóc con cái và duy trì sự gắn kết tình cảm với người thân.

Giovanni Mario Pes, nhà khoa học đứng đầu nghiên cứu, cho biết, điều khiến ông ấn tượng nhất ở Bolotana là những mối quan hệ xã hội sâu sắc và bền chặt mà người dân duy trì suốt đời. Ông dẫn chứng trường hợp bà Giovanna Marras, 101 tuổi, vẫn sống cùng chị gái. Hai người cùng nấu ăn, trò chuyện và không có dấu hiệu suy giảm nhận thức.

Theo thị trưởng Francesco Manconi, tuổi thọ của người dân trong làng có thể là kết quả của nhiều yếu tố, trong đó chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng. Người dân chủ yếu sử dụng ngũ cốc, rau củ và thịt từ vật nuôi địa phương, thay vì nguồn thực phẩm từ chăn nuôi công nghiệp. Họ cũng duy trì những món ăn truyền thống như seadas, bánh làm từ bột mì và phô mai pecorino, hay mustazzolus, loại bánh quy mềm có hương chanh hoặc quế.

Tuy nhiên, những yếu tố này vẫn chưa giải thích được vì sao phụ nữ sống đến 100 tuổi ở Bolotana nhiều vượt trội so với nam giới. Các nhà nghiên cứu cho rằng di truyền có thể đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, đặc thù kinh tế địa phương, nơi chăn nuôi và canh tác nông nghiệp đòi hỏi sự phối hợp giữa vợ chồng, cũng có thể là một yếu tố đáng xem xét.

Dù còn nhiều câu hỏi cần giải đáp, Buettner xem dữ liệu từ Bolotana là "kho báu" quý giá để nghiên cứu tuổi thọ con người. Ông cảnh báo rằng sự phổ biến của ô tô, điện thoại thông minh và thức ăn nhanh kiểu Mỹ có thể kéo theo sự gia tăng của các bệnh mạn tính như tiểu đường type 2, tim mạch, sa sút trí tuệ và ung thư, từ đó đe dọa lối sống trường thọ của cộng đồng. Theo ông, các nhà khoa học cần tranh thủ nghiên cứu những thói quen này trước khi chúng dần biến mất trong thế hệ tới.

Olshansky cũng đồng tình với nhận định của Buettner. Ông nói: "Nếu chúng ta có thể xác định được những đặc điểm đằng sau tuổi thọ vượt trội này và giúp mọi người áp dụng vào cuộc sống, thì những giá trị mà các cộng đồng sống thọ gìn giữ có thể mang lại lợi ích cho cả thế giới".