Lào Cai: Tăng cường xây dựng môi trường không khói thuốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Thuốc lá từ lâu được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong sớm trên thế giới. Hàng nghìn hóa chất độc hại trong khói thuốc có thể gây ra nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh tim mạch và đột quỵ. Không chỉ người hút thuốc chịu ảnh hưởng, những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng phải đối mặt với nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nghiêm trọng.

Tại Việt Nam, tỷ lệ sử dụng thuốc lá vẫn ở mức cao, đặc biệt là ở nam giới trưởng thành. Bên cạnh các sản phẩm thuốc lá truyền thống, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Đối với tỉnh Lào Cai, địa phương có đường biên giới dài tiếp giáp Trung Quốc, hoạt động giao thương hàng hóa diễn ra sôi động qua các cửa khẩu chính ngạch và tiểu ngạch. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông các sản phẩm thuốc lá. Trong khi đó, tại một số vùng nông thôn và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, thói quen sử dụng thuốc lá, thuốc lào vẫn còn khá phổ biến. Nhận thức về tác hại của thuốc lá và việc chấp hành các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa đồng đều giữa các địa phương.

Nhận thức rõ những nguy cơ đó, ngay sau khi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực, tỉnh Lào Cai đã triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát việc sử dụng thuốc lá trong cộng đồng. Tỉnh đã thành lập Tiểu ban Phòng, chống tác hại của rượu, bia và thuốc lá trực thuộc Ban Chỉ đạo Công tác Y tế - Dân số tỉnh nhằm tăng cường công tác chỉ đạo, điều phối các hoạt động liên ngành.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh được giao làm đơn vị đầu mối chuyên môn, tham mưu cho Sở Y tế và UBND tỉnh trong việc xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai, giám sát và đánh giá các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn. Hằng năm, các văn bản chỉ đạo, kế hoạch triển khai được ban hành kịp thời, tạo cơ sở để các sở, ngành, địa phương chủ động tổ chức thực hiện.

Đặc biệt, từ năm 2015 đến nay, với sự hỗ trợ kinh phí từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá thuộc Bộ Y tế, nhiều hoạt động truyền thông, đào tạo, tập huấn và xây dựng mô hình môi trường không khói thuốc đã được triển khai sâu rộng trên địa bàn tỉnh.

Trong năm 2025, công tác truyền thông tiếp tục được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng. Các cơ quan chuyên môn đã thực hiện 20 bài viết tuyên truyền trên Báo Lào Cai, sản xuất 10 phóng sự phát trên sóng truyền hình địa phương và xây dựng 5 tiểu phẩm phát thanh chuyển đến các xã để phát trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở.

Không chỉ dừng lại ở truyền thông đại chúng, các hoạt động tuyên truyền trực tiếp cũng được tổ chức rộng khắp. Lễ mít tinh và diễu hành hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá được tổ chức tại các xã vùng sâu, vùng xa của tỉnh, thu hút sự quan tâm của đông đảo cán bộ và người dân.

Bên cạnh đó, 20 buổi truyền thông trực tiếp tại các phiên chợ vùng cao đã tiếp cận hàng vạn người dân. Đây được xem là hình thức tuyên truyền hiệu quả bởi các phiên chợ là nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số, giúp đưa thông tin đến đúng đối tượng cần tác động.

Trong lĩnh vực giáo dục, 12 buổi truyền thông trực tiếp được tổ chức tại các trường học với hơn 2.100 học sinh tham gia. Ngoài ra, 5 cuộc thi tìm hiểu về phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng thu hút tới 2.715 học sinh tham dự, góp phần nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về tác hại của thuốc lá và ý thức xây dựng môi trường học đường không khói thuốc.

Công tác đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cũng được chú trọng. Trong năm, tỉnh đã tổ chức 12 lớp tập huấn tư vấn cai nghiện thuốc lá cho 360 cán bộ y tế cơ sở; 16 lớp tập huấn nâng cao năng lực cho 520 cán bộ làm công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại các xã và 2 lớp tập huấn dành cho giáo viên nhằm lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào hoạt động giáo dục trong nhà trường.

Tại các cơ sở y tế, việc xây dựng môi trường không khói thuốc được duy trì thường xuyên. Nhiều bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện đã tổ chức tuyên truyền cho cán bộ y tế, bệnh nhân và người nhà bệnh nhân; đồng thời treo biển cấm hút thuốc, áp phích tuyên truyền tại các khu vực đông người qua lại nhằm nâng cao ý thức chấp hành quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Lào Cai vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Năm 2025 là năm thực hiện việc sắp xếp lại đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khiến nhiều hoạt động trong kế hoạch không thể triển khai đúng tiến độ.

Một số hoạt động như điều tra thực trạng sử dụng thuốc lá, giám sát liên ngành, hội thi tại trường học, truyền thông lưu động và xây dựng mạng lưới cộng tác viên đã phải tạm dừng hoặc điều chỉnh kế hoạch thực hiện.

Mặc dù nhận thức của người dân và cán bộ đã được nâng lên, nhưng tình trạng hút thuốc lá tại nơi làm việc và nơi công cộng vẫn còn diễn ra khá phổ biến. Một số cơ quan, đơn vị chưa thực hiện nghiêm các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Việc xử lý các hành vi vi phạm còn thiếu quyết liệt, chưa tạo được sức răn đe cần thiết.

Bên cạnh đó, thuốc lá vẫn được bày bán rộng rãi, dễ dàng tiếp cận tại nhiều địa điểm công cộng. Điều này gây khó khăn cho các nỗ lực cai nghiện thuốc lá và giảm tỷ lệ người hút thuốc trong cộng đồng.

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong năm 2026 tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu mở rộng các hoạt động truyền thông và tăng cường giám sát việc thực thi pháp luật. Theo kế hoạch, sẽ có 30 bài viết và 16 phóng sự truyền hình được thực hiện; 60 buổi truyền thông trực tiếp tại trường học, phiên chợ vùng cao và khu dân cư được tổ chức.

Tỉnh cũng dự kiến triển khai một cuộc điều tra toàn diện về tình hình sử dụng thuốc lá và kết quả thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn. Đồng thời, mạng lưới 150 cộng tác viên phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ được thành lập nhằm đưa các hoạt động tuyên truyền đến gần hơn với người dân ở cơ sở.

Với tổng kinh phí hơn 5,1 tỷ đồng được Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá hỗ trợ trong năm 2026, cùng sự vào cuộc của các cấp, các ngành và toàn xã hội, Lào Cai kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo chuyển biến tích cực trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân, xây dựng môi trường sống văn minh, an toàn và phát triển bền vững.