Trong nỗ lực thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, mô hình tại Tổ dân phố số 17 (phường Bỉm Sơn, Thanh Hóa) không chỉ dừng lại ở hỗ trợ vật chất, mà còn lan tỏa sẻ chia tinh thần, xây dựng một cộng đồng ấm áp, nơi không ai bị bỏ lại phía sau.

Chính mảnh đất ấy - từng là nơi an cư của hàng trăm công nhân Nhà máy Xi măng Bỉm Sơn - đã ấp ủ biết bao câu chuyện đời thường thấm đẫm mồ hôi lao động và nghĩa tình xóm phố. Nhưng rồi, sau làn sóng tái cơ cấu doanh nghiệp vào thập niên 1990, nhiều gia đình rơi vào cảnh mất kế sinh nhai, con cái lớn lên trong thiếu thốn. Khó khăn nối tiếp qua các thế hệ, để lại gần 20 cháu nhỏ mồ côi, khuyết tật hoặc sống trong điều kiện đặc biệt khó khăn.

Từ thực tiễn ấy, giai đoạn 2017-2018, Chi hội Phụ nữ địa phương đã khởi xướng mô hình kép "Mẹ đỡ đầu" và "Biến rác thải thành tiền - Triệu phần quà yêu thương" (gọi tắt "Biến rác thải thành tiền"). Mộc mạc nhưng giàu nhân văn, 2 sáng kiến đã thắp lên hy vọng cho những phận đời nhỏ bé.

Bà Lâm Thị Phúc, Chủ nhiệm CLB "Mẹ đỡ đầu", đồng thời là Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ Tổ dân phố số 17, là người đã dành trọn tâm huyết cho mô hình ý nghĩa này. Bà Phúc chia sẻ, CLB được thành lập vào ngày 18/12/2018, hưởng ứng chương trình "Mẹ đỡ đầu - Kết nối yêu thương" do Trung ương Hội LHPN Việt Nam phát động, với mục tiêu chính là chăm sóc, hỗ trợ trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật và trẻ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên địa bàn.

Hiện tại, CLB đang đỡ đầu cho 16 trẻ em, bao gồm 12 trẻ mồ côi (có trẻ mồ côi cha, có trẻ mồ côi mẹ), 2 trẻ khuyết tật và 2 trẻ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Độ tuổi của các cháu dao động từ mẫu giáo đến khoảng 15-16 tuổi. Việc đỡ đầu chủ yếu tập trung vào hỗ trợ tinh thần, bởi kinh phí còn hạn hẹp.

Trong số những mảnh đời được "Mẹ đỡ đầu" dang rộng vòng tay chở che, có cháu Lâm Thành Long (SN 2000) – bại não bẩm sinh, bố mẹ ly hôn, hiện sống cùng bà nội đã ngoài 70 tuổi. 

Không thể tự vận động, Long phải nằm một chỗ, mọi sinh hoạt đều nhờ bà chăm sóc. Suốt 2 năm qua, CLB đều đặn hỗ trợ mỗi tháng 20kg gạo. "Nhiều lúc cần ra ngoài, bà phải buộc tay chân cháu vào cửa sổ vì Long hay gồng lên, giãy giụa – nhìn mà xót lắm", bà Phúc xúc động chia sẻ.

Một trường hợp khác là cháu Hoàng Anh Tú (SN 2008). Tú mồ côi cha, mẹ bỏ đi từ nhỏ, hiện sống cùng bà nội trong điều kiện hết sức chật vật. Dù thiếu thốn đủ bề, em vẫn vươn lên học giỏi suốt 11 năm liền và hiện là học sinh lớp 11 Trường THPT Bỉm Sơn. "Cháu ngoan và nghị lực lắm, học giỏi, sống lễ phép, nên chúng tôi luôn quan tâm, động viên như con em trong nhà. Không để cháu cảm thấy mình bị thiệt thòi"- bà Phúc xúc động cho biết.

Ngoài ra, còn có cháu Nguyễn Thị Mai (SN 2013), hiện sống cùng người mẹ mắc bệnh tâm thần trong một căn nhà nhỏ, chật hẹp. Cuộc sống thiếu thốn trăm bề, nhưng Mai vẫn gắng gượng lớn lên trong sự cưu mang của cộng đồng. Các thành viên trong CLB thay nhau lui tới chăm sóc, hỗ trợ gạo, thực phẩm và dạy cháu kỹ năng sống. Đặc biệt, bà Lâm Thị Phúc thường xuyên trực tiếp đến thăm nom, hỗ trợ Mai trong học tập, đồng thời tận tình bảo ban cháu từng lời ăn tiếng nói, rèn luyện kỹ năng ứng xử, kỹ năng sống – những điều mà cháu vốn thiếu hụt do hoàn cảnh đặc biệt.

Để duy trì các hoạt động của CLB "Mẹ đỡ đầu", mô hình và "Biến rác thải thành tiền" đã được triển khai từ năm 2018, cùng thời điểm thành lập CLB "Mẹ đỡ đầu". Đây là một sáng kiến độc đáo, biến những thứ tưởng chừng vô giá trị thành nguồn lực quý báu để giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn.

Bà Lâm Thị Phúc cho biết, CLB đã đặt 7 thùng phế liệu tại các điểm công cộng trong khu dân cư để người dân ủng hộ chai lọ, bìa carton, phế liệu. "Chúng tôi kêu gọi bà con nhân dân, các tổ chức đoàn thể khi dùng những đồ có thể bán phế liệu được thì nên bỏ vào những thùng cố định của Chi hội Phụ nữ để ủng hộ, nhằm mục đích giúp đỡ trẻ mồ côi, trẻ có hoàn cảnh khó khăn", bà Phúc chia sẻ.

Trung bình, cứ 2 tháng một lần, CLB sẽ thu gom và bán phế liệu, thu về từ 200.000 đến 500.000 đồng. Số tiền này được gom góp để mua quà tặng các cháu vào các dịp đặc biệt như Tết Nguyên đán, Tết thiếu nhi 1/6, Trung thu và đầu năm học.

Bà Lê Thị Hạ (66 tuổi), một người dân trong Tổ dân phố số 17 và là hội viên tích cực ủng hộ mô hình, chia sẻ: "Là hội viên Chi hội Phụ nữ, tôi thấy đây là việc làm rất thiết thực. Mỗi người góp một chút, dù nhỏ thôi, cũng sẽ tạo nên điều lớn lao. Tôi vẫn đều đặn thu gom lon, chai nhựa và đồ tái chế mang đến ủng hộ - khi nhiều, khi ít, nhưng chưa bao giờ bỏ cuộc. Tôi tin, những việc làm nhỏ như vậy không chỉ lan tỏa yêu thương đến các em nhỏ khó khăn mà còn góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường".

Bên cạnh nguồn thu từ phế liệu, CLB và Chi hội còn triển khai việc đóng góp quỹ nội bộ: mỗi hội viên ủng hộ 10.000 đồng/năm. Với 370 hội viên, quỹ nội bộ đóng góp được khoảng 3,7 triệu đồng mỗi năm. Tính đến nay, Quỹ "Mẹ đỡ đầu" của CLB còn khoảng 16 triệu đồng. Từ nguồn quỹ này, hằng năm CLB tổ chức sinh nhật tập thể cho các cháu vào dịp Ngày Gia đình Việt Nam (28/6), đồng thời trao quà vào một trong các dịp như Tết Trung thu, đầu năm học mới, Tết Nguyên đán.

Thành công của mô hình là kết quả của sự chung tay từ cộng đồng và tấm lòng sẻ chia của các nhà hảo tâm. Bà Lâm Thị Phúc cho biết, các thành viên Chi hội đã tích cực vận động sự ủng hộ từ mạnh thường quân để duy trì hoạt động. Trong đó, bà Lê Thị Chuyền (73 tuổi), hội viên phụ nữ, đều đặn đóng góp từ 1-2 triệu đồng mỗi năm. Trước ngày ra mắt CLB, ông Trịnh Tuấn Sinh, Phó Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa trong lần về dự sinh hoạt Chi bộ Tổ dân phố số 17 đã trực tiếp ủng hộ 10 triệu đồng vào quỹ.

Chỉ ít ngày sau, tại buổi ra mắt, Chi hội tiếp tục vận động được thêm khoảng 22 triệu đồng từ các tổ chức, đoàn thể và cá nhân trong khu phố. "Đó là nguồn động viên lớn lao để chúng tôi có thêm niềm tin tiếp tục duy trì và mở rộng các hoạt động thiện nguyện", bà Phúc xúc động chia sẻ.

Số tiền đó, ngoài việc dùng để giúp đỡ trẻ mồ côi và các em có hoàn cảnh khó khăn, còn được CLB linh hoạt hỗ trợ các trường hợp đột xuất, như tai nạn, bệnh tật hiểm nghèo hoặc hoàn cảnh đặc biệt cần can thiệp kịp thời. Gần đây nhất là trường hợp chị Lê Thị Đào (SN 1988), mắc bệnh lupus ban đỏ hệ thống, sau 7 năm điều trị đã kiệt quệ về kinh tế. Khi gia đình cầu cứu, CLB và Chi hội đã kêu gọi quyên góp qua Facebook, Zalo và cộng đồng dân cư, thu được gần 30 triệu đồng để hỗ trợ chị vượt qua giai đoạn khó khăn.

Ông Hoàng Văn Lược, Bí thư Chi bộ kiêm Tổ trưởng Tổ dân phố số 17 đánh giá: "Đây là những mô hình vô cùng thiết thực và mang tính nhân văn sâu sắc. Việc triển khai đã mở rộng được nguồn lực xã hội hóa, huy động sự chung tay từ cộng đồng – từ hội phụ nữ, các đoàn thể, người dân địa phương đến các nhà hảo tâm và doanh nghiệp", ông Lược chia sẻ. Ông cũng nhấn mạnh, mô hình "Biến rác thải thành tiền" đã được nhân rộng ra toàn thị xã Bỉm Sơn (cũ) và trở thành điển hình để các chi hội phụ nữ ở các địa phương khác về học tập.

Trong quá trình triển khai, mô hình cũng gặp không ít trở ngại. "Có người dân chưa hiểu hết ý nghĩa, vẫn còn những lời bàn ra tán vào không hay", bà Phúc buồn rầu nói. Thế nhưng, bà và các thành viên trong CLB vẫn kiên trì bám trụ, bởi điều họ hướng đến là "Không để ai bị bỏ lại phía sau". 

"Chúng tôi làm bằng cái tâm, bằng trách nhiệm và bằng tình người trong cộng đồng. Bởi chỉ khi xuất phát từ yêu thương chân thành, những việc nhỏ mới có thể bền lâu, lan tỏa và thực sự chạm tới trái tim, đặc biệt là với những đứa trẻ đang thiếu thốn không chỉ vật chất mà cả tình cảm", bà Phúc khẳng định.

Chính tinh thần ấy đã lan tỏa, chạm đến những gia đình đang gồng mình trong khó khăn – như gia đình ông Lê Hồng Tráng (77 tuổi), ông ngoại của hai cháu Hoàng Thị Ánh Ngọc (SN 2017) và Hoàng Thị Kim Ngân (SN 2019) – 2 cháu được CLB đỡ đầu sau khi mẹ mất vì ung thư và bố bị khuyết tật. 

Không chỉ người dân mà ngay cả các cấp Hội cũng ghi nhận giá trị mà mô hình mang lại. Bà Chu Thị Thu, Chủ tịch Hội LHPN phường Bỉm Sơn đánh giá: "'Mẹ đỡ đầu' và 'Biến rác thải thành tiền' là 2 sáng kiến giàu tính nhân văn. Các bà, các mẹ, các chị trong CLB như những người mẹ thứ hai – luôn đồng hành, sẻ chia và ươm mầm niềm tin cho các con. Hai mô hình này gắn kết chặt chẽ, bổ trợ hiệu quả cho nhau, góp phần lan tỏa tinh thần tương thân tương ái và thắp lên hy vọng trong cộng đồng".

Mô hình "Mẹ đỡ đầu" và "Biến rác thải thành tiền" không chỉ góp phần thực hiện phong trào "Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau" mà còn là một điểm sáng trong việc hiện thực hóa Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025. Bởi để thoát nghèo lâu dài, ngoài chính sách từ Nhà nước, rất cần những hành động thiết thực, gần gũi từ chính cộng đồng – như cách mà Chi hội Phụ nữ Tổ dân phố số 17 đã và đang làm.

Các thành viên CLB “Mẹ đỡ đầu” luôn đồng hành chăm sóc, tặng quà, hỗ trợ học tập và tổ chức sinh hoạt ý nghĩa cho các trẻ em mồ côi, có hoàn cảnh khó khăn – như những người mẹ thứ hai trong cuộc đời các em.

Tuy nhiên, theo bà Lâm Thị Phúc, Chủ nhiệm CLB, quy chế hiện tại chỉ cho phép nhận đỡ đầu trẻ đến khi các cháu đủ 18 tuổi. Đây cũng là điều khiến bà luôn trăn trở, nhất là với những em học giỏi, có khát vọng học lên cao nhưng vẫn sống trong điều kiện vô cùng khó khăn. "Nếu thực sự có hoàn cảnh đặc biệt mà các cháu muốn tiếp tục học, chúng tôi sẵn sàng cân nhắc và tìm hướng hỗ trợ phù hợp", bà Phúc chia sẻ.

Bà cũng mong muốn các cấp có thẩm quyền quan tâm hơn đến mô hình bằng những hỗ trợ thiết thực: "Điều chúng tôi mong mỏi là mỗi năm có một khoản kinh phí nhỏ được hỗ trợ trực tiếp cho CLB, để có thêm điều kiện chăm lo, động viên các con. Không phải nơi nào cũng may mắn như Tổ dân phố chúng tôi – nơi có được sự chung sức, đồng lòng từ người dân đến các nhà hảo tâm ngay từ những ngày đầu", bà Phúc bày tỏ. 

Chính từ sự đồng lòng ấy, cùng với khát vọng "Không để ai bị bỏ lại phía sau", mô hình kép tại Tổ dân phố số 17 đã vượt lên trên những hoạt động hỗ trợ đơn thuần. "Mẹ đỡ đầu" và "Biến rác thải thành tiền" không chỉ đem lại những hỗ trợ thiết thực, mà còn trở thành biểu tượng của lòng nhân ái và tinh thần sẻ chia. Những hành động tưởng như nhỏ bé ấy đang âm thầm thắp lên hy vọng, tiếp thêm nghị lực để những mảnh đời kém may mắn vươn lên sống tốt, và góp phần vun đắp một xã hội tử tế, nhân văn.