Mở rộng không gian phát triển cho hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý trong giai đoạn mới

Theo thống kê của Liên minh HTX Việt Nam, trong gần 24.000 HTX nông nghiệp hiện nay, ước tính ít nhất 10% có phụ nữ tham gia quản lý, điều hành. Nhiều HTX do phụ nữ sáng lập, điều hành đang tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho lao động nữ, đồng thời thực hiện các chính sách an sinh và hỗ trợ cộng đồng.

Sự hiện diện ấy cho thấy phụ nữ đã và đang trở thành một lực lượng quan trọng trong kinh tế tập thể. Nhưng để lực lượng này phát huy tốt hơn vai trò của mình, vẫn còn những khoảng trống cần được lấp đầy.

Thay đổi cách nhìn về vai trò lãnh đạo, chính sách hỗ trợ HTX

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân cho biết, tỷ lệ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý hiện chỉ chiếm hơn 25% tổng số lãnh đạo HTX và phần lớn ở vị trí cấp phó trở xuống. Một bộ phận nữ quản lý HTX còn hạn chế về quản trị tài chính, tổ chức sản xuất kinh doanh, ứng dụng công nghệ và xúc tiến thương mại.

Những hạn chế này càng bộc lộ rõ khi nông nghiệp bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh theo hướng xanh, số hóa và thích ứng với biến đổi khí hậu. Khi thị trường thay đổi nhanh, một HTX không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm sản xuất. Người đứng đầu cần biết quản trị dòng tiền, tổ chức vùng nguyên liệu, xây dựng thương hiệu, sử dụng công nghệ và tìm kiếm thị trường.

Vì thế, theo bà Cao Xuân Thu Vân, bài toán đặt ra hôm nay không còn đơn thuần là thành lập thêm bao nhiêu HTX, mà là làm thế nào để HTX hoạt động hiệu quả và có khả năng phát triển bền vững.

Đây cũng là nội dung được Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh tại Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh HTX Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031: HTX không nên chỉ được nhìn nhận như đối tượng của chính sách hỗ trợ, mà phải trở thành một chủ thể kinh tế quan trọng trong tổ chức lại sản xuất, phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn hiện đại, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Khi cách nhìn thay đổi, chính sách hỗ trợ cũng cần thay đổi theo.

Đối với Hội LHPN Việt Nam, các hoạt động hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới. Bà Trần Lan Phương, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, Phó trưởng Ban Điều hành Đề án 01, khẳng định: Đề án "Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030" (Đề án 01) là một trong hai đề án lớn của Chính phủ do TƯ Hội LHPN Việt Nam chủ trì thực hiện. Đây là nhiệm vụ, giải pháp quan trọng để các cấp Hội và các bộ, ngành cùng đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số; góp phần xây dựng một xã hội bình đẳng, phát triển và đáng sống.

Trong quá trình triển khai, Đề án đã lồng ghép nhiều nguồn lực từ ngân sách và xã hội hóa để hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế thông qua các hợp tác xã, tổ hợp tác. Thời gian qua, các cấp Hội đã tập trung đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ, hội viên; hỗ trợ thành lập hợp tác xã, tổ hợp tác, xây dựng các mô hình điểm và kết nối nhiều nguồn lực để thực hiện hiệu quả các mục tiêu của Đề án.

Sau thời gian tập trung tạo nền tảng, hỗ trợ thành lập HTX, đào tạo và xây dựng mô hình, giai đoạn 2026-2030, Hội LHPN Việt Nam xác định chuyển mạnh từ hỗ trợ thành lập sang đồng hành phát triển, lấy chất lượng, hiệu quả và tính bền vững làm trọng tâm. Sự chuyển hướng này mở ra một không gian rộng hơn cho phụ nữ.

HTX không chỉ là nơi tập hợp những người cùng sản xuất mà đã trở thành nơi phụ nữ cùng tổ chức vùng nguyên liệu, chế biến sản phẩm, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường. Từ một sản phẩm địa phương, HTX có thể phát triển thành một chuỗi giá trị; từ một nghề truyền thống, có thể mở sang du lịch cộng đồng; từ một phương thức bán hàng trực tiếp, có thể bước lên thương mại điện tử.

Định hướng của Đề án 01 cũng đi theo hướng này khi ưu tiên phát triển HTX gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị, OCOP, du lịch cộng đồng, kinh tế nông nghiệp hiện đại và hội nhập quốc tế.

Thực tế đã xuất hiện những mô hình cho thấy tiềm năng ấy. Tiêu biểu như: HTX dệt lanh Lùng Tám (tỉnh Tuyên Quang) gắn bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng. HTX chè Tân Hương (tỉnh Thái Nguyên) phát triển chuỗi giá trị chè đặc sản. Một số nữ giám đốc HTX tại Sơn La, Lâm Đồng, Đồng Tháp đã ứng dụng truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và bán hàng trên nền tảng số.

Những mô hình này góp phần nâng cao tính chủ động của các HTX do phụ nữ tham gia quản lý, giúp phụ nữ từng bước làm chủ nhiều hơn các công đoạn tạo ra giá trị, chuyển từ vai trò tham gia sản xuất sang vị trí chủ động trong chuỗi giá trị.

Trao năng lực để chính sách đi vào chiều sâu

Để mở rộng không gian phát triển cho các HTX do phụ nữ tham gia quản lý, nâng cao năng lực là trọng tâm được Hội LHPN đặt ra. Trong 6 tháng đầu năm 2026, các cấp Hội trong cả nước đã hỗ trợ thành lập mới 30 HTX, thu hút 237 thành viên nữ và tạo việc làm cho gần 300 lao động nữ. Đồng thời, 162 HTX do phụ nữ tham gia quản lý, với 3.832 thành viên, được hỗ trợ về tư vấn, tập huấn, xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường.

Giai đoạn 2026-2030, Đề án đặt mục tiêu củng cố 1.500 HTX và 10.000 tổ hợp tác do phụ nữ tham gia quản lý; duy trì việc làm ổn định cho 30.000 lao động nữ trong HTX và 100.000 lao động nữ trong tổ hợp tác; đồng thời hỗ trợ thành lập tối thiểu 750 HTX mới do phụ nữ tham gia quản lý.

Tinh thần ấy cũng được Thứ trưởng Võ Văn Hưng khái quát bằng định hướng: "Nhà nước kiến tạo - HTX tự chủ - Doanh nghiệp liên kết - Thị trường dẫn dắt - Thành viên là trung tâm". Trong giai đoạn tới, Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng xác định con người và năng lực quản trị là khâu đột phá, hướng tới hình thành đội ngũ giám đốc HTX chuyên nghiệp, có tư duy thị trường, hiểu tài chính, công nghệ và quản trị chuỗi giá trị, có khả năng làm việc với doanh nghiệp, ngân hàng, nhà khoa học và các đối tác.

Với phụ nữ, đây là những bước tiếp sức đầy có ý nghĩa, trao cơ hội họ có đủ kiến thức, kỹ năng và quyền quyết định để thực sự làm chủ hoạt động của HTX.

Từ góc nhìn ấy, Đề án 01 không chỉ là một chương trình hỗ trợ phụ nữ thành lập HTX. Đề án đang trở thành một phần trong quá trình tạo dựng năng lực để phụ nữ tham gia sâu hơn vào nền kinh tế tập thể. Mở rộng không gian phát triển cho HTX do phụ nữ tham gia quản lý không chỉ là gia tăng số lượng mô hình, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực để HTX hoạt động hiệu quả, tạo giá trị và phát triển bền vững. Qua đó, phụ nữ từng bước chuyển từ người tham gia sản xuất sang chủ động quản lý, tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và khẳng định vai trò trong nền kinh tế tập thể.