Những lưu ý người bệnh tim mạch, đột quỵ để không phải đón Tết trong viện

Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, khuyến cáo người bệnh cần chuẩn bị kỹ lưỡng để tận hưởng những ngày Tết trọn vẹn mà vẫn đảm bảo an toàn.

Theo bác sĩ Mạnh, nhu cầu về quê, đi du lịch hoặc thăm thân tăng cao dịp Tết khiến thời gian ngồi trên xe, tàu, máy bay kéo dài. Việc ngồi lâu trong tư thế bất động có thể làm tăng huyết áp, gây ứ trệ tuần hoàn chi dưới và làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu, đặc biệt ở người có bệnh tim, rung nhĩ hoặc đang dùng thuốc chống đông. 

Do đó, người bệnh nên ưu tiên phương tiện có chỗ ngồi thoải mái, có thể duỗi chân; nếu di chuyển đường dài, nên dừng nghỉ mỗi 1–2 giờ để đi lại nhẹ nhàng, vận động cổ chân, cẳng chân nhằm tăng lưu thông máu. Người có máy đo huyết áp cá nhân nên kiểm tra huyết áp định kỳ trong hành trình, nhất là khi cảm thấy mệt, hồi hộp, đau đầu.

Yếu tố thời tiết lạnh trong những ngày giáp Tết và đầu xuân cũng là nguy cơ đáng lưu ý. Nhiệt độ thấp gây co mạch ngoại vi, làm tăng huyết áp đột ngột, tăng gánh nặng cho tim và có thể khởi phát cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Vì vậy, người bệnh cần giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng cổ, ngực và đầu; tránh ra ngoài trời lạnh đột ngột vào sáng sớm hoặc đêm khuya. Khi tắm, nên dùng nước ấm, tắm trong phòng kín gió và không tắm quá lâu.

Một trong những "thử thách" lớn nhất với người bệnh tim mạch trong dịp Tết là chế độ ăn uống. Bánh chưng, thịt mỡ, giò chả, nem rán, dưa muối, mứt Tết cùng rượu bia là những thực phẩm giàu muối, chất béo bão hòa và đường. Việc tiêu thụ quá mức có thể làm tăng huyết áp, tăng cholesterol máu, gây rối loạn nhịp tim và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch cấp. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhập viện vì nhồi máu cơ tim và đột quỵ có xu hướng gia tăng trong những đợt lạnh kèm tiệc tùng kéo dài.

Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh khuyến cáo người bệnh cần kiểm soát khẩu phần ăn, ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, thực phẩm giàu chất xơ và kali như chuối, cam, khoai lang; tăng cường cá biển giàu omega-3 để hỗ trợ giảm triglycerid và bảo vệ thành mạch. Lượng muối nên hạn chế dưới 5g/ngày theo khuyến nghị chung; tránh ăn nhiều dưa muối, củ kiệu, thực phẩm chế biến sẵn. 

Đồ chiên rán, nội tạng động vật, thực phẩm nhiều đường cần được kiểm soát chặt chẽ. Về đồ uống, người bệnh nên hạn chế tối đa rượu bia vì cồn có thể gây giãn mạch thoáng qua nhưng sau đó kích hoạt phản ứng tăng huyết áp, làm rối loạn nhịp tim, đặc biệt ở người có rung nhĩ. Thay thế bằng nước lọc, nước ấm hoặc trà nhạt sẽ an toàn hơn.

Trong những ngày cận Tết, nhiều gia đình tất bật dọn dẹp, trang trí nhà cửa. Tuy nhiên, việc đứng lâu, leo trèo, bê vác nặng hoặc làm việc liên tục trong nhiều giờ có thể khiến huyết áp tăng đột ngột, gây quá tải cho tim. Người bệnh không nên cố gắng "ôm đồm" việc nhà, mà cần chia nhỏ công việc, làm xen kẽ với thời gian nghỉ ngơi, theo dõi huyết áp thường xuyên. Sự hỗ trợ của người thân không chỉ giúp giảm gánh nặng thể lực mà còn góp phần tạo tâm lý thoải mái, tránh căng thẳng – yếu tố cũng làm tăng huyết áp và nhịp tim.

Khi du xuân, đi chùa hoặc tham gia các hoạt động đông người, người bệnh cần tránh chen lấn, đứng hoặc quỳ quá lâu, hạn chế leo nhiều bậc thang cao. Hoạt động thể lực nên duy trì ở mức nhẹ đến trung bình, như đi bộ chậm 15–30 phút mỗi ngày, phù hợp với tình trạng sức khỏe. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, chóng mặt, nói khó, tê yếu một bên tay chân, méo miệng, cần nghỉ ngơi ngay và đến cơ sở y tế gần nhất, không tự ý chờ đợi.

Một nguyên tắc quan trọng khác là tuân thủ điều trị. Người bệnh cần uống thuốc đúng giờ, đủ liều, kể cả trong những ngày bận rộn hoặc đi chơi xa. Trước kỳ nghỉ dài, nên tái khám để bác sĩ đánh giá tình trạng hiện tại, điều chỉnh thuốc nếu cần và kê đủ thuốc dùng trong suốt kỳ nghỉ, đặc biệt là thuốc hạ huyết áp, thuốc chống kết tập tiểu cầu, chống đông hoặc statin. Sau Tết, việc tái khám giúp phát hiện sớm các thay đổi như tăng cân, tăng huyết áp hay rối loạn mỡ máu để can thiệp kịp thời.

Theo dõi huyết áp tại nhà là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Người bệnh nên đo huyết áp hằng ngày, vào cùng một thời điểm, ghi chép lại để cung cấp cho bác sĩ khi tái khám. Mục tiêu kiểm soát ở đa số bệnh nhân là dưới 130/80 mmHg, trừ khi có chỉ định riêng.

"Tết là dịp sum họp nhưng sức khỏe tim mạch mới là nền tảng để chúng ta còn nhiều mùa Tết phía trước. Chủ động phòng ngừa, kiểm soát ăn uống và tuân thủ điều trị sẽ giúp người bệnh tránh được những biến cố đáng tiếc", bác sĩ Đoàn Dư Mạnh nhấn mạnh. Giữ gìn trái tim khỏe mạnh cũng chính là cách để những lời chúc đầu năm trở thành hiện thực, thay vì phải đón xuân trong bệnh viện.