Vượt qua những rào cản vô hình của định kiến và sự tự ti, những người phụ nữ dân tộc thiểu số tại Sơn La nay đã bắt đầu hái được những "trái ngọt" đầu tiên trên hành trình chuyển đổi số. Phía sau những đơn hàng đi khắp năm châu là một tương lai phát triển bền vững, nơi không một ai bị bỏ lại phía sau.

Những "con số biết nói" từ núi rừng

Không chỉ là sự tăng trưởng về con số doanh thu, mà là sự hồi sinh của những làng nghề tưởng chừng mai một, là vị thế mới của người phụ nữ trong gia đình và tiếng vang của bản sắc Việt vươn ra thế giới phẳng.

Trong văn phòng của HTX Eco Tây Bắc, xã Gia Phù, tỉnh Sơn La, chị Lại Thanh Phương không giấu được niềm vui khi nhìn vào biểu đồ doanh thu. Kể từ khi những kỹ năng số được chị vận dụng thành công, trang fanpage của HTX không còn là "ngôi nhà hoang". Doanh thu tăng từ 10-20% nhưng điều khiến chị tự hào nhất là khách hàng lẻ từ Hà Nội, TPHCM, thậm chí là khách quốc tế đã tự tìm đến qua mạng xã hội.

"Trước đây, miến tỏi đen, men lá chỉ đem bán ở chợ huyện, nay sản phẩm đã đàng hoàng lên kệ các cửa hàng đặc sản sạch ở dưới xuôi. Kết quả đó là nhờ mình biết cách làm video, biết kể câu chuyện về củ tỏi, sợi miến trên TikTok, YouTube", chị Phương chia sẻ.

"Trái ngọt" ấy không chỉ là tiền mặt, mà là niềm tin rằng phụ nữ bản làng hoàn toàn có thể chinh phục thị trường hiện đại bằng chính bàn tay và sự sáng tạo của mình.

Tương tự, tại suối khoáng nóng Tạt Nàng, nhờ ứng dụng phần mềm máy tính và hóa đơn điện tử, chị Ngần Thị Nga, Giám đốc HTX Du lịch và Nông nghiệp Tạt Nàng đã không còn "ôm đồm" mọi việc không tên nữa. Chị đã tiết kiệm được nhiều thời gian quý giá để chăm sóc gia đình. 

Việc sử dụng AI để quảng bá dịch vụ đã mang lại hiệu quả tức thì cho HTX với hàng ngàn lượt khách thăm mỗi ngày, trong đó thu hút nhiều du khách từ Pháp, Tây Ban Nha, Israel... Sự hiện diện của du khách quốc tế giữa bản Phụ Mẫu xa xôi chính là minh chứng đắt giá nhất cho việc "cao tốc số" đã thông suốt hoàn toàn từ bản làng ra thế giới.

Với chị Hà Thị Thảo, bản Khảo, xã Tường Hạ, tỉnh Sơn La, công nghệ không làm mất đi bản sắc, mà là đôi cánh để bản sắc bay xa. Từ một người loay hoay với những bó thuốc, những tấm vải dệt không người mua, đến nay, chị Thảo đã xây dựng được một chuỗi giá trị bền vững và phát triển du lịch địa phương. 

Chị kết nối được đầu ra ổn định, giúp các bà, các mẹ trong bản có thêm thu nhập 2-3 triệu đồng mỗi tháng từ nghề dệt thổ cẩm, đón tiếp du khách. Với phụ nữ vùng cao, đó là một con số thay đổi cuộc đời. 

"Nhìn thấy các mẹ, các chị cười rạng rỡ vì vừa giữ được nghề của cha ông, vừa có tiền nuôi con ăn học, mình biết mình đã chọn đúng đường đi", chị Thảo tâm sự.

Điều đặc biệt, trái ngọt lớn nhất, sâu sắc nhất lại nằm ở sự thay đổi "quyền năng" bên trong mỗi gia đình. Như chị Nguyễn Thị Lĩnh, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Tường Hạ, tỉnh Sơn La, đánh giá: "Nhận thức của chị em phụ nữ, đặc biệt là lứa tuổi 8X, 9X nay đã khác hẳn. Họ không còn là người phụ thuộc".

"Cao tốc số" thông suốt từ bản làng ra thế giới

Sự bình đẳng giới được thiết lập một cách tự nhiên thông qua kinh tế. Khi người phụ nữ làm chủ công nghệ, làm chủ thu nhập, tiếng nói của họ trong gia đình trở nên có trọng lượng. 

Những người chồng, từ chỗ nghi hoặc, nay trở thành những "cộng sự" đắc lực, tự hào khi thấy vợ mình điều hành HTX, tự tin phát biểu tại các diễn đàn khởi nghiệp. Đây không chỉ là thành công của một cá nhân, mà là sự tiến bộ của cả một cộng đồng dân tộc như Mường, Thái, Mông trên địa bàn tỉnh Sơn La.

Những thành quả mà chị Ngần Thị Nga, chị Hà Thị Thảo, chị Lại Thanh Phương nhận được không đơn thuần là doanh thu hay những đơn hàng quốc tế, mà đó là sự tự tin của chính bản thân họ. Khi một người phụ nữ vùng cao tự tin quét mã QR, hay dùng AI để kể về vẻ đẹp của suối khoáng bản mình, họ không chỉ đang bán một sản phẩm; họ đã buông bỏ nỗi sợ hãi để đổi lấy một tương lai làm chủ.

Theo bà Vũ Quỳnh Anh, một trong những thách thức lớn đối với hội nhập số và chuyển đổi số hiện nay là việc doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa cần thay đổi tư duy, trang bị kỹ năng số và năng lực kinh doanh số để nắm bắt cơ hội kinh doanh. Kết nối kém giữa các bên liên quan trong hệ sinh thái đã khiến các thách thức trở nên nghiêm trọng hơn, cản trở sự hợp tác để thúc đẩy tăng trưởng và đổi mới bền vững tại các tỉnh này. 

Các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ dân tộc thiểu số và người khuyết tật còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin, dịch vụ và mạng lưới xã hội. Hội nhập và chuyển đổi số đóng vai trò then chốt để các nhóm này có thể xây dựng cộng đồng và mối quan hệ chặt chẽ, cả trong lĩnh vực kinh tế và xã hội.

Hành trình bước vào "cao tốc" số sẽ còn dài, còn những vùng lõm sóng, còn những rào cản về hạ tầng và kỹ năng. Nhưng khi "ngọn lửa số" đã được nhen nhóm từ chính sự đồng lòng của Mặt trận Tổ quốc, Hội LHPN các cấp, các tổ chức và những chuyên gia tâm huyết thì sẽ không bao giờ tắt. 

Với những người phụ nữ dân tộc thiểu số đang bước vào "cao tốc" số, khoảng cách không còn đo bằng số kilomet đường rừng, mà được đo bằng sự nỗ lực vươn lên phát triển kinh tế và hướng tới bình đẳng giới một cách thực sự, bền vững.