Sau chỉ thị 04, TPHCM đưa sách vào đời sống trong nhiều lĩnh vực
Nhà văn Phương Huyền giao lưu với các em học sinh tại Trường THCS Cách Mạng Tháng 8, phường Hoà Hưng trong chương trình "Trò chuyện với tương lai" ngày 13/4, lan toả văn hoá đọc trong học đường.
Từ chung cư, trường học đến bệnh viện, TPHCM đang triển khai hàng loạt mô hình đưa sách đến gần người dân sau Chỉ thị 04, để xây dựng việc phát triển văn hoá đọc thực chất, bền vững, gắn với đời sống thường nhật.
Đưa sách và chung cư, bệnh viện
Sau Chỉ thị 04-CT/TW về việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản, định hình lại vai trò của hoạt động xuất bản, TPHCM đã có những chính sách, hành động cụ thể để tăng cường hoạt động xuất bản, xây dựng văn hoá đọc bền vững.
Một thay đổi rõ rệt trong chính sách nâng cao văn hoá đọc của TPHCM là chủ động “tạo thói quen đọc” và trực tiếp đưa sách vào trong cuộc sống thường nhật của người dân. Không dừng ở các ngày hội, lễ hội, sách bắt đầu đi vào những không gian sống cụ thể: trường học, chung cư, bệnh viện.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TPHCM Nguyễn Ngọc Hồi cho biết mô hình thư viện, hội sách tại chung cư Vista Verde (phường Cát Lái) vừa diễn ra trong Ngày hội Sách và Văn hoá đọc Việt Nam là một thử nghiệm đáng chú ý.
Hội sách tại chung cư là cách tiếp cận khác biệt trong việc đưa văn hóa đọc vào từng hộ gia đình.
Không gian đọc được đầu tư bài bản, thân thiện, đi kèm các hoạt động như: cuộc thi viết và làm video cảm nhận sách dành cho học sinh tiểu học và THCS, dự kiến trao giải vào ngày 1/6. Điểm nổi bật là các cuộc thi, sân chơi, hoạt động tương tác được thiết kế ngay trong khu chung cư, nhằm tạo thói quen và động lực đọc sách cho trẻ em.
“Mô hình này được ấp ủ suốt hai năm. Nếu hiệu quả, sẽ nhân rộng và duy trì lâu dài để sách không chỉ ở đường sách hay nhà sách mà đi vào từng hộ gia đình”, ông Hồi nói.
Anh Hoàng Nam (nhân viên văn phòng, cư dân của chung cư Vista Verde) chia sẻ: "Gia đình tôi ở chung cư, ít gần với không gian đọc sách. Nếu có thư viện, hội sách ngay dưới nhà, chắc chắn con tôi sẽ đọc nhiều hơn thay vì dùng điện thoại. Thực tế, ngoài Đường sách TPHCM hay các thư viện, TPHCM không có quá nhiều không gian đọc sách công cộng, ngoài trời cho người dân. Tôi mong thành phố sẽ làm thêm nhiều mô hình đọc sách như thế này để nâng cao văn hoá đọc".
Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, nhiều chung cư hiện đại vẫn thiếu không gian sinh hoạt trí thức cho trẻ em. Các khu sinh hoạt cộng đồng được đầu tư nhưng chưa gắn với văn hóa đọc, hoặc nếu có thì chỉ mang tính chất nhỏ lẻ. Chính vì vậy, hướng đi mới của TPHCM là đưa văn hóa đọc vào chính những không gian này. Điểm chung của các mô hình này là đưa sách đến gần người dân nhất có thể, trong những khoảnh khắc đời thường nhất.
Việc đọc sách cho bệnh nhân nghe tại bệnh viện Chợ Rẫy khiến những tủ sách trao đi thực sự được "sống", không phải chỉ để trưng bày.
Song song đó, nhiều nơi sinh hoạt cộng đồng về sách cũng đã và đang được triển khai. Đáng chú ý nhất là không gian tại các bệnh viện. Tủ sách “Hạt mầm yêu thương” tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định liên tục bổ sung đầu sách mới, tạo không gian tri thức cho bệnh nhân và người nhà.
Suốt ba năm qua, Bệnh viện Chợ Rẫy đều đặn tổ chức chương trình "Đồng hành cùng chiến binh K", cứ định kỳ hai tháng một lần để sẻ chia, tiếp thêm niềm tin cho các "chiến binh" kiên cường chiến đấu, vượt qua bệnh tật.
Mỗi chương trình đều có nhiều nội dung kết hợp như: âm nhạc, yoga, chia sẻ tâm tư. Điều quan trọng là luôn có một khoảng thời gian dành riêng cho việc đọc sách cho bệnh nhân nghe. Người bệnh nghe về sách, cảm nhận câu chuyện, từ đó có thể chủ động tìm đọc thêm và xem sách như một niềm an ủi để mạnh mẽ vượt qua bệnh tật
Trường học: Địa điểm chiến lược để phát triển văn hoá đọc
Nếu chung cư là nơi mở rộng không gian đọc thì trường học được xác định là một địa điểm chiến lược để hình thành thói quen đọc sách của người dân TPHCM.
Giám đốc Đường sách TPHCM Lê Hoàng cho biết, Đường sách TPHCM đang tập trung mạnh vào nhóm đối tượng độc giả thanh thiếu niên thông qua các chương trình như: “Ngày hội vui học cùng sách”, tổ chức trực tiếp tại các trường học trên địa bàn. Các diễn giả trẻ được mời đến giao lưu, tạo sự gần gũi. Ngoài ra, cứ hàng tuần, học sinh ở nhiều trường học được đưa đến Đường sách tham quan mỗi đợt, giúp trải nghiệm đọc trở thành một phần ký ức tuổi thơ.
"Chỉ thị 04 đã quan tâm đến việc đưa tiết đọc sách vào trường học dưới dạng môn tự chọn ở bậc tiểu học và THCS. Đây là “cú hích” quan trọng để tạo thói quen đọc từ sớm, xây dựng nền tảng văn hóa đọc lâu dài, góp phần hình thành xã hội học tập", ông Lê Hoàng chia sẻ.
Giám đốc Đường sách TPHCM Lê Hoàng chia sẻ với Báo Phụ Nữ Việt Nam về tác động của Chỉ thị 04 trong việc lan toả văn hoá đọc tại TPHCM. Video: Hồ Lam
5 năm gần đây, nhà văn, đại sứ văn hoá đọc Phương Huyền thực hiện rất nhiều chương trình, chuỗi hoạt động như: "Trò chuyện với tương lai", "Mở sách - Mở tương lai" để trao học bổng, lan toả sách, hoạt động văn hoá đọc… trong nhà trường, nhằm tạo sân chơi đọc sách cho trẻ em.
Chỉ riêng trong tháng 4, hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4, cô phối hợp cùng Quỹ Giáo dục Thiện Tâm trao tặng 2 tủ sách, gồm hơn 400 đầu sách thiếu nhi cho các trường tiểu học trên địa bàn thành phố, góp phần làm phong phú thêm nguồn tài nguyên học tập và giải trí lành mạnh cho các em học sinh. Cô cho rằng việc đưa sách về cơ sở là hoạt động cốt lõi để xây dựng một nền tảng vững chắc giúp thiếu nhi thêm yêu sách hơn.
Phó chủ tịch Hội nhà văn TPHCM Trầm Hương trong hoạt động giao lưu với cán bộ, chiến sỹ Lữ đoàn 98, Cục Tác chiến điện tử với chủ đề "Sách - Tri thức - Khát vọng phát triển đất nước".
Hay như mới đây, Phó chủ tịch Hội nhà văn TPHCM Trầm Hương cũng có buổi giao lưu với cán bộ, chiến sỹ Lữ đoàn 98, Cục Tác chiến điện tử với chủ đề "Sách - Tri thức - Khát vọng phát triển đất nước" để khơi đậy tình yêu sách trong quân đội. Những điều này cho thấy nhiều nhà văn, đại sứ văn hoá đọc luôn xem việc đưa sách về cơ sở là điều cần thiết.
Từ thực tế hiện nay, có thể thấy TPHCM đang đi đúng hướng khi quyết tâm đưa sách về các cơ sở một cách định kỳ, bên cạnh việc thực hiện những ngày Lễ, hội mang tính thời điểm. Nếu làm được, văn hóa đọc sẽ không dừng lại ở khẩu hiệu, mà trở thành một điểm nhấn quan trọng của đô thị.
Người Việt đọc bao nhiêu cuốn sách mỗi năm?
Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, cho biết đang tồn tại sự nhầm lẫn giữa 2 khái niệm hoàn toàn khác nhau về sản xuất sách và mức độ đọc sách.
"Số lượng sách xuất bản chỉ là chỉ số vật chất, đo đếm qua số đầu sách, số bản in. Một cuốn sách có thể được nhiều người cùng đọc, luân chuyển qua thư viện, mượn hoặc chia sẻ. Không thể lấy số lượng xuất bản để suy ra mức độ đọc", ông nói.
Theo ông, nhiều quốc gia có sản lượng xuất bản bình quân đầu người không cao nhưng vẫn được coi là xã hội có văn hoá đọc phát triển nhờ hệ thống thư viện hiệu quả và thói quen đọc bền vững. Ngược lại, có nơi xuất bản nhiều nhưng mức độ đọc không tương xứng.
"Tại Việt Nam, chưa có số liệu đáng tin cậy, thực sự chính xác về số sách đọc bình quân đầu người. Các khảo sát hiện nay còn hạn chế về phương pháp, quy mô và tính đại diện.
Để có được con số đáng tin cậy, cần điều tra xã hội học bài bản, chọn mẫu đại diện và phỏng vấn sâu, đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Vì vậy, nói rằng người Việt "đọc ít" dựa trên các số liệu hiện có là chưa thật sự thuyết phục", ông Nguyễn Nguyên nói.
