Thuốc lá điện tử và chiếc bẫy "thời thượng" nhắm vào giới trẻ

Thuốc lá điện tử nhắm vào giới trẻ

Hưởng ứng Ngày Thế giới Không thuốc lá 31/5/2026, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) tổ chức hội thảo cập nhật thông tin về chủ đề Ngày Thế giới Không thuốc lá năm nay và tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam.

Theo Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, thông qua người nổi tiếng hay hoạt động tài trợ đang khiến giới trẻ dễ dàng tiếp cận các sản phẩm chứa nicotine hơn bao giờ hết. Điều đáng lo ngại là nhiều bạn trẻ xem thuốc lá điện tử như một biểu tượng thời thượng, một "phụ kiện công nghệ", thay vì nhận thức đây là sản phẩm gây nghiện và gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe.

Hiện có ít nhất 40 triệu trẻ em từ 13–15 tuổi trên toàn cầu đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá; trong đó khoảng 15 triệu em sử dụng thuốc lá điện tử. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo trẻ em có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử cao gấp 9 lần so với người lớn.

Tại Việt Nam, dù tỷ lệ hút thuốc lá điếu truyền thống đã có xu hướng giảm trong nhiều năm qua, song tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử lại tăng nhanh đáng báo động trong giới trẻ. Theo khảo sát tại 11 tỉnh, thành năm 2023, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm 13–17 tuổi đã tăng lên 8,1%, trong khi năm 2019 chỉ ở mức 2,6%. Ở nữ giới từ 11–18 tuổi, tỷ lệ sử dụng cũng đã lên tới 4,3%.

Các chuyên gia nhận định đây là xu hướng rất đáng lo ngại bởi nicotine có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên. Theo các tài liệu chuyên môn được công bố tại hội thảo, não bộ con người tiếp tục phát triển đến khoảng 25 tuổi, trong khi nicotine làm suy giảm khả năng chú ý, học tập, kiểm soát cảm xúc và tăng nguy cơ rối loạn tâm thần ở người trẻ.

Không chỉ gây nghiện, thuốc lá điện tử còn tiềm ẩn hàng loạt nguy cơ sức khỏe. Trong dung dịch thuốc lá điện tử có thể chứa nicotine ở nồng độ cao cùng nhiều chất độc như formaldehyde, benzene, kim loại nặng, hợp chất gây ung thư và các loại hương liệu chưa được đánh giá đầy đủ về mức độ nguy hại.

Trong khi đó, thuốc lá điếu truyền thống vẫn tiếp tục là nguyên nhân gây ra hàng loạt bệnh lý nguy hiểm. Theo WHO, khói thuốc chứa khoảng 7.000 hóa chất, trong đó có 69 chất gây ung thư. Hút thuốc lá được xác định là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều bệnh mạn tính khác. Tại Việt Nam, hút thuốc lá được ước tính gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm.

Không chỉ ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng kinh tế rất lớn. Theo thông tin được công bố tại hội thảo, chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm, bao gồm chi phí khám chữa bệnh, mất năng suất lao động và tử vong sớm.

Siết luật, hướng tới "thế hệ trẻ không khói thuốc"

Trước thực trạng đó, Bộ Y tế đang thúc đẩy sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá theo hướng mạnh tay hơn với các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới. Theo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đề xuất cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác.

Đáng chú ý, đề xuất này nhận được sự đồng thuận rất cao từ các thành viên Chính phủ. Theo kết quả lấy ý kiến, có tới 95,65% thành viên Chính phủ đồng ý với chính sách cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Ngoài ra, Bộ Y tế cũng đề xuất cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức nhằm hạn chế tác động thị giác và hành vi kích thích tiêu dùng, đặc biệt với thanh thiếu niên.

Một trong những nội dung được quan tâm tại hội thảo là đề xuất xây dựng "thế hệ Việt Nam hoàn toàn không khói thuốc" bắt đầu từ những người sinh sau năm 2010. Đây được xem là cách tiếp cận dài hạn nhằm từng bước giảm tỷ lệ người sử dụng thuốc lá trong tương lai.

Các chuyên gia cho rằng để các chính sách phát huy hiệu quả, bên cạnh hành lang pháp lý mạnh mẽ, cần tăng cường truyền thông nhằm giúp thanh thiếu niên nhận diện đúng bản chất của thuốc lá thế hệ mới. Đằng sau những thiết kế bắt mắt, hương vị hấp dẫn và lời quảng bá "ít hại hơn" vẫn là nicotine – chất gây nghiện mạnh có thể kéo người trẻ vào vòng xoáy phụ thuộc lâu dài.

Tại hội thảo, đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng nhấn mạnh vai trò của báo chí trong việc lan tỏa thông điệp bảo vệ cộng đồng khỏi tác hại thuốc lá, đặc biệt trong bối cảnh các nền tảng số đang trở thành "mặt trận" mới của hoạt động tiếp thị thuốc lá.

Một điểm nhấn đáng chú ý khác là việc WHO vừa trao Giải thưởng Ngày Thế giới Không thuốc lá toàn cầu cho bốn cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Y tế Việt Nam, ghi nhận những nỗ lực trong xây dựng và thúc đẩy chính sách bảo vệ cộng đồng trước tác hại của thuốc lá.

Thông điệp được đặt ra từ hội thảo năm nay không chỉ dừng ở việc "nói không với thuốc lá", mà còn là lời cảnh báo về một cuộc chiến mới: cuộc chiến với những sản phẩm nicotine được khoác lớp áo công nghệ hiện đại, len lỏi vào đời sống giới trẻ bằng hình thức ngày càng tinh vi hơn. Và để ngăn chặn làn sóng nghiện nicotine trong thế hệ mới, điều cần thiết không chỉ là những quy định nghiêm khắc, mà còn là sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường, truyền thông và toàn xã hội.