Tiêu chuẩn chất lượng cho sản phẩm khởi nghiệp: Chuẩn bị sao cho đúng và tiết kiệm?

PV: Với các mô hình do phụ nữ làm chủ, "Tiêu chuẩn chất lượng" thực chất gồm những giấy tờ, chứng nhận cụ thể nào? Chị em nên bắt đầu từ đâu để sản phẩm vừa đủ điều kiện ra thị trường, vừa phù hợp với nguồn vốn còn hạn hẹp?

ThS Vũ Kim Oanh: Đây là câu hỏi tôi nhận được rất nhiều khi đi đào tạo cho phụ nữ khởi nghiệp. Nhiều chị nghe đến "tiêu chuẩn chất lượng" là nghĩ ngay đến một loạt chứng nhận rất lớn, rất tốn kém như ISO, HACCP, VietGAP, OCOP… rồi bắt đầu thấy sợ vì nghĩ mình ít vốn thì không thể làm được.

Nhưng tôi thường nói rằng: Đừng bắt đầu bằng việc hỏi "Tôi cần bao nhiêu chứng nhận?", mà hãy hỏi "Sản phẩm của tôi muốn bán hợp pháp thì trước tiên cần những gì?"

Vì mỗi nhóm sản phẩm sẽ có yêu cầu khác nhau. Với những sản phẩm thực phẩm, nông sản chế biến mà tôi thường gặp trong các lớp đào tạo, chị em cần quan tâm trước hết đến hồ sơ pháp lý của cơ sở kinh doanh; nguồn gốc nguyên liệu; kiểm nghiệm sản phẩm; việc tự công bố hoặc đăng ký bản công bố nếu thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu; điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở; nhãn hàng hóa và những thông tin cần thể hiện trên bao bì.

Không phải cơ sở nào cũng bắt buộc phải có cùng một loại giấy chứng nhận an toàn thực phẩm. Chẳng hạn, quy định hiện hành có những nhóm sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ hoặc kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn không thuộc diện phải cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nhưng vẫn phải bảo đảm các điều kiện an toàn tương ứng.

Vì vậy, tôi rất không khuyến khích chị em nghe người này người kia nói rồi đi làm một loạt giấy tờ mà chưa biết sản phẩm của mình có thực sự cần hay không.

Nếu nguồn lực còn ít, tôi thường hướng dẫn theo cách "làm đúng cái bắt buộc trước, nâng cấp dần sau".

Đầu tiên là sản phẩm phải an toàn và mình phải biết nguyên liệu của mình đến từ đâu. Tiếp theo là kiểm nghiệm và hoàn thiện hồ sơ sản phẩm phù hợp với nhóm hàng của mình. Sau đó làm nhãn hàng hóa cho đúng, ghi rõ ràng thành phần, khối lượng, đơn vị chịu trách nhiệm, hạn sử dụng và những thông tin bắt buộc tương ứng. Quy định về ghi nhãn hàng hóa hiện cũng đã được sửa đổi, bổ sung nên đây là phần các hộ kinh doanh cần đặc biệt chú ý.

Khi sản phẩm đã bán ổn định hơn, có thị trường và muốn bước vào siêu thị, chuỗi phân phối hoặc hướng tới xuất khẩu thì lúc đó chúng ta mới tính tiếp đến những bước nâng cấp như VietGAP, HACCP, ISO 22000, hữu cơ, OCOP… tùy sản phẩm và định hướng thị trường. Không nên gom tất cả các loại chứng nhận thành một "gói bắt buộc" cho người mới khởi nghiệp.

Trong các lớp ở địa phương, nhất là với chị em phụ nữ hay các hộ sản xuất nhỏ, tôi luôn muốn mọi người hiểu rằng tiêu chuẩn không phải là thứ để làm đẹp bộ hồ sơ. Nó phải giúp mình trả lời được ba câu hỏi rất đời thường: Sản phẩm này có an toàn không? Làm ra từ đâu? Và nếu khách hàng có vấn đề thì ai chịu trách nhiệm?

Khi trả lời được ba câu hỏi đó một cách minh bạch thì chúng ta mới có nền tảng để đi xa hơn.

Tôi cũng nghĩ đây là một thay đổi rất quan trọng trong tư duy của người làm kinh doanh nhỏ. Trước đây, nhiều người nghĩ "làm ngon rồi bán", còn bây giờ muốn đưa một đặc sản địa phương hay một sản phẩm của phụ nữ vùng cao lên Facebook, TikTok, sàn thương mại điện tử, vào siêu thị hay đi xa hơn nữa thì chất lượng phải đi cùng với hồ sơ, thương hiệu và câu chuyện sản phẩm.

Theo quan điểm của tôi, vốn ít không có nghĩa là mình làm xuề xòa. Vốn ít thì mình càng phải biết thứ tự ưu tiên để tiền bỏ ra đúng chỗ. Làm đúng từ đầu đôi khi lại chính là cách tiết kiệm nhất.