Với lời hẹn ước "Anh đánh thắng trận này, anh sẽ về cưới em", trong thâm tâm, bà Nguyễn Thị Lệ đã xem bản thân là vợ của người chiến sĩ cách mạng Huỳnh Văn Quên. Kể cả khi biết được người lính ấy đã hy sinh, dù chưa từng có một đám cưới, chưa có tờ giấy hôn thú, bà vẫn một lòng sắt son với ông.

Nhận lời yêu vì chung lý tưởng cách mạng

Tối 26/7, tại cầu truyền hình trực tiếp "Sao sáng dẫn đường" do Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức, gần 6 thập kỷ sau ngày người lính trẻ Huỳnh Văn Quên ngã xuống trên chiến trường, những di vật được tìm thấy cạnh hài cốt của ông tại Công viên Lê Thị Riêng đã được trao tận tay cho gia đình ở xã Vàm Cỏ (tỉnh Tây Ninh). Khi nhận lại di vật của người anh đã hy sinh 58 năm trước, những người em của liệt sĩ đã bật khóc, ôm chầm lấy nhau.

Khoảnh khắc ấy càng trở nên xúc động, nghẹn ngào khi bà Nguyễn Thị Lệ - người từng ước hẹn với liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - lặng lẽ ôm chặt những di vật của người thương năm nào. Trong giây phút đó, bà xúc động không nói lên thành lời, chỉ có những giọt nước mắt lặng lẽ rơi.

Chỉ trong một quãng thời gian ngắn, những thông tin nhận được về liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã khiến cho người phụ nữ đã trải bao nhiêu sóng gió cuộc đời vẫn không khỏi bồi hồi, xúc động. Sau 58 năm lặng lẽ chờ đợi người yêu đã hy sinh, bà Nguyễn Thị Lệ nghẹn ngào khi đã được chính thức công nhận là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Mong mỏi được làm vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên của bà Lệ đã trở thành hiện thực.

Trong căn nhà nhỏ của người con gái nuôi là Nguyễn Thanh Thủy (45 tuổi, xã Mỹ Yên, tỉnh Tây Ninh), bà Nguyễn Thị Lệ kể cho chúng tôi nghe về chuyện tình của mình. Ở tuổi 79, bà vẫn nhớ như in những vẫn thơ, những lời đối đáp trong những lần gặp nhau ngắn ngủi của bà và người thương.

Bà Lệ là con thứ 6 trong một gia đình ở vùng cứ địa cách mạng Tân Phước Tây, hữu ngạn ven sông Vàm Cỏ Đông (nay thuộc ấp 3, xã Vàm Cỏ). Người anh thứ hai và người anh thứ tư nhập ngũ rồi lần lượt hy sinh. Có lẽ chính vì thế mà mẹ ruột của bà - Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Biểu - không ưng đứa con gái nhỏ nhắn đi theo cách mạng, vì nỗi sợ sẽ mất thêm một người con.

Cuối năm 1966, khi đơn vị của chiến sĩ Huỳnh Văn Quên (Đại đội 2, Tiểu đoàn 1 Long An) về đóng quân bên bờ sông Vàm Cỏ Đông. Bà Lệ lúc này đi gánh gạo, tiếp nước, nhận vá áo cho bộ đội. Và định mệnh đã gắn kết hai người lại với nhau.

"Tui đi gánh nước, gánh gạo, vá đồ, mua thức ăn, thuốc men… cho bộ đội rồi quen ổng. Thường khi gặp nhau thì cả một tiểu đội ngồi xung quanh. Hai chúng tôi ngồi gần nhau cũng không chuyện trò được nhiều, chỉ hỏi han gia đình thế nào, việc công tác có tốt không. Tôi cũng vá giúp ổng hai bộ đồ", bà Lệ nhớ lại.

Sau những lần gặp gỡ ngắn ngủi như thế, cả hai người thư từ qua lại với nhau. Trong những lá thư, ông Quên vẫn thường tâm sự về lý tưởng của mình, động viên bà Lệ đi theo cách mạng. Và cũng chính lý tưởng cao đẹp này đã chính thức "đốn gục" trái tim của bà Lệ. "Tui thấy ổng có cùng chí hướng với mình, nếu ổng không động viên tui đi theo cách mạng thì tui không quen ổng đâu", bà nói.

Trong một bức thư tỏ lòng, chiến sĩ Huỳnh Văn Quên viết 2 câu thơ giản dị mà neo chặt vào tim cô gái Nguyễn Thị Lệ. Đến giờ bà vẫn thường đọc lên với nỗi niềm đầy bồi hồi, xúc động: "Thư về mong đợi thư lên. Thư đi đừng lạc, anh chờ nghen thư".

Những rung động xuất phát từ lý tưởng cách mạng cao đẹp đã khiến cho hai tâm hồn thực sự đồng điệu. Bà Lệ kể, trong một lần gặp nhau ngắn, ông nói với bà rằng, nếu bà đồng ý thì sẽ báo với gia đình để tổ chức đám cưới.

Trước cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, bà Lệ tiễn ông Quên ra bờ sông Vàm Cỏ. Ông nhắn gửi: "Anh đánh thắng trận này, anh sẽ về cưới em". Thế nhưng, lời hẹn ước ấy vĩnh viễn không trở thành hiện thức, ông Quên đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường ác liệt.

Không lâu sau ngày tiễn ông Quên đi, gia đình nhận giấy báo tử từ đơn vị gửi về, nhưng bà Lệ không tin. Bà vẫn quyết bám trụ lại quê nhà, ngày ngày mong ngóng một bất ngờ xuất hiện.

Năm 1969, cảm động trước tấm chân tình của người con gái, ba má ông Quên mang sang tặng bà chiếc nhẫn và đôi bông tai, chính thức nhìn nhận bà là người con dâu trưởng trong gia đình. Mãi đến khi đất nước thống nhất, khi chứng kiến có nhiều đồng đội trở về, nhưng vẫn không thấy ông Quên trở về thì lúc này bà Lệ mới chấp nhận sự thật. Nhưng sự thật đó cũng không thể nào làm trái tim bà thay đổi, vẫn một lòng sắt son.

Người "chị Hai" trong gia đình họ Huỳnh

Ông Huỳnh Văn Nhỏ (em trai liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, ngụ xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh), cho biết qua lời của người thân trong gia đình, ông cảm thấy rất hãnh diện khi biết được anh trai là một người khẳng khái, chiến đấu dũng cảm.

Khi nhắc đến bà Nguyễn Thị Lệ, người đàn ông 58 tuổi này không giấu được sự nể trọng dành cho người chị dâu trưởng. Ông Nhỏ chia sẻ, từ khi anh trai hy sinh, tất cả các anh chị em trong gia đình đều nhận bà Lệ là chị Hai.

"Ngày xưa, khi ba má còn sống, chị Hai thường xuyên lui tới chăm sóc, thăm hỏi, ngày giỗ anh Hai thì chị đều về. Tình cảm với anh Hai, chị khắc trong lòng, không bao giờ thay đổi. Chị Hai thực sự là một người rất chung thủy, tất cả anh em chúng tôi rất tôn trọng chị", em trai liệt sĩ Huỳnh Văn Quên xúc động nói.

Khi cha của liệt sĩ Quên qua đời, bà Lệ đội khăn tang và chịu tang với tư cách là con dâu trong gia đình. Đến khi mẹ của liệt sĩ Quên qua đời, bà Lệ bị tai biến nên không thể đi lại. Bà đã nhờ con gái nuôi là chị Nguyễn Thanh Thủy đến gia đình chịu tang.

Theo ông Huỳnh Văn Mười (em trai liệt sĩ Huỳnh Văn Quên), tình cảm, tấm lòng của chị hai Lệ đối với gia đình mọi người đều rất thấu hiểu. "Khi ai ốm đau hay có công việc gì thì chị ấy chạy vào thăm ngay. Nguyên cả dòng họ Huỳnh nhà tôi đều thừa nhận chị là chị dâu trưởng, đều thương", ông Mười nói.

Là người được bà Nguyễn Thị Lệ nhận nuôi từ nhỏ, chị Nguyễn Thanh Thủy nói rằng đến giờ vẫn nhớ như in những lần cùng má đi bộ về nhà nội chơi. "Má bảo tôi kêu mẹ liệt sĩ Quên là bà nội, gọi các chú. Nội cũng thương tôi, cưng tôi lắm. Mỗi lần đám giỗ ba (liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - PV) hay dịp lễ Tết thì hai má con vẫn sang nhà nội. Má nói là về đi đám giỗ ba Quên", chị Thủy hồi tưởng.

Cũng theo chị Thủy, má Lệ là một người sống nội tâm, ít nói, ít khi kể chuyện hay tâm sự với ai, nhất là chuyện về ba Quên thì càng ít. "Tôi cũng nghe mọi người kể lại rằng, khi ba hy sinh, thấy má ở vậy cũng có nhiều người đến hỏi nhưng má không chịu. Bên nội cũng mong muốn má đi lấy chồng nhưng má cũng không chịu", chị Thủy kể.

Này 6/7/2026, khi cơ quan chức năng bắt đầu tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM), 1 trong những bộ hài cốt liệt sĩ được tìm thấy đầu tiên đã kèm theo di vật là một tờ giấy nhỏ quyết định có ghi các dòng chữ: "Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Do nhu cầu công tác... khả năng, đạo đức của cán bộ, có đề nghị của đơn vị... 962. Ban Chỉ huy Tiểu đoàn quyết định Đồng chí Huỳnh Văn Quên, Tiểu đội bật Phó… Trị... Ban chỉ huy đơn vị 962, Đồng chí Quên".

Ngay sau đó, gia đình ông Huỳnh Văn Nhỏ tại xã Vàm Cỏ (tỉnh Tây Ninh) đã nhận hài cốt liệt sĩ vừa tìm thấy chính là người thân đã hy sinh khi tham gia chiến đấu trong chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968.

Chị Nguyễn Thanh Thủy cho biết, khi nhận được thông tin này thì bà Lệ "mừng, trằn trọc không ngủ được". Và giờ, bà Nguyễn Thị Lệ đã phần nào yên lòng khi hài cốt chồng - liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - đã được tìm thấy sau 58 năm ông hy sinh. Bà sẽ được đón ông, được gặp lại ông qua những di vật sau quãng thời gian đằng đẵng đợi chờ.

Đức hy sinh cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam

Bà Trần Thị Ánh Tuyết, Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Yên (Tây Ninh), cho biết, rất xúc động trước sự thủy chung, son sắt mà bà Nguyễn Thị Lệ dành cho liệt sĩ Huỳnh Văn Quên trong suốt gần 6 thập kỷ qua. Đây cũng động lực để không chỉ riêng cá nhân bà Tuyết mà cho tất cả mọi người tiếp tục nỗ lực, cống hiến cho sự phát triển của đất nước, xứng đáng với những hy sinh, mất mát của thế hệ cha ông.

Cũng theo bà Ánh Tuyết, trong thời gian qua, công tác đền ơn đáp nghĩa trên địa bàn luôn được địa phương quan tâm. "Với trường hợp của bà Lệ, trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục vận động các đơn vị, nhà hảo tâm để chăm lo bà được tốt hơn. Bà Lệ thực sự là tấm gương cho người phụ nữ, đức hy sinh cao đẹp, về sự thủy chung. Đây chính là phẩm chất đạo đức tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam", Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Yên nhấn mạnh.

Cùng với các cấp chính quyền, trong những ngày tháng Bảy tri ân, các cấp Hội LHPN tỉnh Tây Ninh cũng đã có nhiều hoạt động thăm hỏi, chăm lo các Mẹ Việt Nam anh hùng, các gia đình chính sách, người có công.

Trong đó, Hội LHPN tỉnh Tây Ninh đã phối hợp với Hội LHPN xã Mỹ Yên đến dâng hương tại Bia Tổ quốc ghi công của xã, đồng thời thăm hỏi, tặng quà và cùng dùng Bữa cơm tri ân với bà Nguyễn Thị Lệ.

Trong căn nhà nhỏ, các cán bộ, hội viên phụ nữ trên địa bàn đã cùng nhau chuẩn bị những món ăn giản dị nhưng chứa chan tình cảm. Trong bữa cơm, từng lời hỏi han, những ánh mắt đều thể hiện sự trân trọng dành cho nbà Nguyễn Thị Lệ - người phụ nữ đã lặng lẽ đi qua gần cả cuộc đời với một tình yêu thủy chung hiếm có.

Và cũng trong bữa cơm ấy, bà Lệ lại một lần nữa kể lại chuyện tình của mình. Bên cạnh những giọt nước mắt, cũng không ít lần, bà đã đã cười khi nhớ về liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, về những năm tháng ngắn ngủi trong sáng, hồn nhiên và đầy tươi đẹp.

Bà Nguyễn Thị Kim Liên, Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Tây Ninh, cho biết, bà Nguyễn Thị Lệ là tấm gương sáng về đức hy sinh, lòng thủy chung son sắt. Bà Lệ đã giữ trọn lời hứa, ước hẹn với liệt sĩ Huỳnh Văn Quên suốt cuộc đời.

Theo Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Tây Ninh, phẩm chất tốt đẹp, sự chung thủy, sắt son của bà Nguyễn Thị Lệ đáng được được lan tỏa sâu rộng, gắn với phong trào "Xây dựng người phụ nữ Việt Nam thời đại mới". Đồng thời, qua câu chuyện cũng sẽ góp phần giáo dục thế hệ trẻ hiện nay, cũng như tiếp tục lan tỏa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" tốt đẹp của dân tộc ta.

MINH TUẤN - ĐÌNH HƯNG (thực hiện)