"Con tệ lắm hay sao mà mẹ kêu con đi học nghề?" đó là phản ứng khá gay gắt của một học sinh khi nghe gia đình nhắc đến lựa chọn học nghề sau lớp 9. Câu chuyện không hiếm, thậm chí khá phổ biến trong nhiều gia đình hiện nay.

Chị Phan Thị Phương (phường Tam Bình, TPHCM) kể rằng: Bản thân chị cũng gặp khó khăn khi nhắc đến chuyện học nghề với con. Mỗi lần đề cập, con chị đều phản ứng khá gay gắt, cho rằng chỉ khi "học kém" mới phải đi học nghề.

"Mỗi khi đọc thông tin trên báo chí, các chương trình truyền thông tôi cũng về phân tích thử cho con. Khi tôi nói về việc học nghề có việc làm ổn định, thì con vẫn không đồng tình. Có thể vì con tự đánh giá mình học lực khá, đủ khả năng vào trường công lập, nên chưa từng nghĩ đến lựa chọn học nghề. Thực tế, công tác hướng nghiệp hiện nay dường như vẫn chưa thật sự thấm đến học sinh, chứ chưa nói đến phụ huynh", chị Phương cho hay.

Chị cũng cho rằng học sinh cấp 2 còn khá nhỏ, chưa đủ nhận thức để xác định rõ mình thích nghề gì. Ở độ tuổi này, các em vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi suy nghĩ "không vào được trường công mới đi học nghề", hoặc dễ bị tác động bởi môi trường xung quanh. Nếu thiếu định hướng và ý chí, các em rất dễ sa vào những điều tiêu cực. Ngoài ra, môi trường học tập cũng rất quan trọng. Nếu vào môi trường mà nhiều bạn không có ý chí học tập, không thực sự đam mê nghề thì cũng dễ bị sa ngã.

Chị Phương thừa nhận không chỉ học sinh, chính phụ huynh cũng mang trong mình những định kiến nhất định. Tâm lý "phải vào được trường công lập", "phải học đại học" vẫn còn khá phổ biến, dù năng lực của học sinh không thực sự phù hợp với con đường học thuật dài hơi.

Trong một chương trình phân luồng hướng nghiệp được tổ chức công phu tại Trường THCS Phú Long (phường Lái Thiêu, TPHCM), với sự tham gia của nhiều diễn giả uy tín, khi chúng tôi đặt câu hỏi "có bạn nào định hướng học nghề không?", phần lớn học sinh chỉ im lặng hoặc cười ngại ngùng. Ngược lại, với câu hỏi "các em dự định thi vào trường nào?", không khí lập tức sôi nổi với hàng loạt câu trả lời như THPT Nguyễn Trãi hay THPT Trịnh Hoài Đức…

Chia sẻ về lựa chọn của mình và bạn bè, em Trần Khánh Vy, học sinh lớp 9 của trường, cho biết: "Trong lớp em, rất ít bạn chọn học nghề. Hầu hết đều cố gắng thi vào lớp 10 công lập, nếu không đậu thì sẽ chuyển sang học trường tư".

Ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, Chuyên gia Dự Báo Nguồn Nhân Lực cho biết: Xu hướng chung của học sinh sau khi học xong bậc THCS là tiếp tục học THPT công lập. Tuy nhiên, thực tế khả năng đáp ứng của hệ thống trường công lập chỉ khoảng 70%, cố gắng lắm cũng chỉ đạt 75%. Đặc biệt, năm nay số lượng học sinh trong độ tuổi tăng cao, nên áp lực vào trường công càng lớn.

Việc học nghề hiện này đang có một rào cản lớn nhất là định kiến đến từ phụ huynh. Nhiều cha mẹ vẫn có tư duy "phải học trường công" mới là con đường đúng đắn. Họ lo ngại rằng nếu học nghề quá sớm, khi chưa đủ 18 tuổi các em chưa đủ trưởng thành để làm việc. Đây là quan điểm cổ điển, trong khi thực tế thị trường lao động đã thay đổi rất nhiều, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ. Kinh nghiệm làm việc theo kiểu cũ không còn là yếu tố quyết định, mà quan trọng hơn là kỹ năng sống, sự tự tin và khả năng thích nghi.

"Vì vậy, điều quan trọng là phụ huynh cần tin tưởng và lắng nghe con mình, xem các em thực sự phù hợp và yêu thích điều gì. Không nên áp đặt hay so sánh hơn thua giữa các trường, không phải trường công sẽ hơn trường tư, hay trường tư sẽ hơn trường công, hay học nghề chỉ là lựa chọn cuối…, mỗi trường có một đặc điểm, ưu điểm riêng. Không có con đường nào "tốt hơn" tuyệt đối, mà chỉ có con đường phù hợp nhất", ông Trần Anh Tuấn phân tích.

Trong thời đại hiện nay, thành công không đến từ việc chọn "trường nào hot", "ngành nào hot" , "việc nào sẽ chiến thắng người ta" mà đến từ năng lực tự học, thực tế, tự hoàn thiện và kiên trì của mỗi cá nhân.

Cần khẳng định rằng, không vào lớp 10 công lập không có nghĩa là cánh cửa tương lai khép lại, mà ngược lại, nhiều hướng đi khác đang mở ra với những lợi thế riêng. Trong đó, học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang trở thành lựa chọn phù hợp. Các em vừa được học chương trình THPT 7 môn để thi tốt nghiệp THPT quốc gia, vừa được học nghề miễn phí theo quy định để nhận bằng trung cấp chính quy, sau đó liên thông lên cao đẳng hoặc xét tuyển đại học, cao đẳng, rút ngắn thời gian so với lộ trình truyền thống.

TS Vũ Đình Bảy, Hiệu trưởng Trường CĐ Công nghệ cao Đồng An (phường Đông Hoà, TPHCM) phân tích: Chương trình học cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương văn hoá THPT và bằng cao đẳng chính quy, lộ trình học gồm văn hóa 4 môn kết hợp trung cấp nghề, chỉ sau khoảng 2,5 năm, học sinh đã có bằng trung cấp và giấy chứng nhận hoàn thành chương trình THPT. Trong khi đó, các bạn cùng trang lứa học theo hệ phổ thông vẫn đang học chưa xong lớp 12. Sau đó, nếu học liên thông thêm 1 năm, các em có thể lấy bằng cao đẳng. Như vậy, sớm hơn khoảng 3 – 3,5 năm so với lộ trình đại học truyền thống.

Đối với chương trình phổ thông cao đẳng 9+ , theo hướng học 7 môn THPT kết hợp học nghề, thời gian học sẽ là 3 năm để thi tốt nghiệp THPT như bình thường. Sau đó, học thêm 1 năm là có bằng cao đẳng. Như vậy, khi các bạn học đại học truyền thống mới học xong năm nhất, thì các em đã tốt nghiệp cao đẳng và có thể đi làm. Các em đều có thể liên thông lên đại học với thời gian rút ngắn hơn rất nhiều.

Về lo ngại công việc từ học nghề sẽ nặng nhọc, thực tế hiện nay đã khác. Với sự phát triển của công nghệ, tự động hóa, robot và AI, người học nghề trình độ trung cấp, cao đẳng chủ yếu vận hành máy móc hiện đại, không còn là lao động tay chân đơn thuần. Ngược lại, lao động phổ thông, không có kỹ năng mới là nhóm dễ bị thay thế.

Tương tự, tại Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II (phường Phước Long, TPHCM), PGS.TS Bùi Văn Hưng - Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Sau THCS, các em học song song văn hóa 7 môn (chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT) và học nghề lấy bằng trung cấp chính quy, (miễn học phí học nghề theo quy định), khi có 2 bằng, các em có thể liên thông lên CĐ; hoặc dùng kết quả tốt nghiệp THPT đăng ký xét truyển ĐH-CĐ.

Nhiều năm qua, Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II phối hợp với Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên Thủ Đức triển khai hiệu quả chương trình văn hóa 7 môn, với tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông hằng năm trên 98%.

Còn sau THPT, trường đào tạo trình độ cao đẳng theo hướng thực hành gắn với doanh nghiệp, sinh viên ra trường làm được việc ngay. Trường đào tạo đa dạng ngành và nhóm ngành như kinh tế - dịch vụ; công nghệ kỹ thuật; chăm sóc sức khỏe - làm đẹp… Đặc biệt, nhiều chương trình được xây dựng theo chuẩn của Đức, Úc, Nhật Bản.., giúp người học tiếp cận công nghệ hiện đại, quy trình làm việc chuyên nghiệp, được doanh nghiệp đánh giá cao về tay nghề, kỹ năng và khả năng thích ứng công việc.

Mục tiêu của trường Cao đẳng Kỹ Nghệ II giúp người học sớm tiếp cận thực hành, phát triển kỹ năng nghề, tham gia các sân chơi kỹ năng, câu lạc bộ, bóng đá, pickleball… tạo nên sự năng động và bản lĩnh ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.

Nữ sinh có nhiều ngành lựa chọn phù hợp và có cơ hội phát triển như Logistics, Thiết kế đồ họa, Chăm sóc sắc đẹp, Kỹ thuật chế biến món ăn. Đáng chú ý, ngày càng nhiều nữ sinh chủ động bước vào khối kỹ thuật như Điện công nghiệp, Điện tử công nghiệp, Cơ khí, Cơ điện tử, Kỹ thuật thoát nước và xử lý nước thải, Xử lý nước thải công nghiệp… những ngành trước đây vốn được xem là "đặc thù nam giới". Đây là dịch chuyển lao động tích cực và đúng với nhu cầu thị trường.

Tại Trường Cao đẳng Kỹ Nghệ II có 13/29 ngành đào tạo được miễn phí và giảm đến 70% học phí. Ngoài ra, nữ sinh theo học các ngành kỹ thuật cũng được nhà trường hỗ trợ học phí.

PGS.TS Bùi Văn Hưng nhắn gửi: "Không phải ai cũng cần đi cùng một con đường để đến thành công. Quan trọng là chọn đúng hướng đi phù hợp với năng lực và mục tiêu của mình. Khi chọn đúng, các em không lo mình đi chậm hơn".

Bài: PHẠM THƯƠNG

Thiết kế: TRẦN THẮNG