Đại biểu Quốc hội lo ngại tình trạng "nặng tiền kiểm, nhẹ hậu kiểm" bữa ăn học đường

Thời gian qua, tại các địa bàn lớn như Hà Nội và Thái Nguyên, bếp ăn học đường đang bộc lộ nhiều lỗ hổng đáng lo ngại. Nguyên nhân chính nằm ở sự quản lý phân tán, "cha chung không ai khóc" giữa nhiều bộ ngành, cùng tình trạng nặng về giấy tờ mà nhẹ khâu hậu kiểm. Khi trách nhiệm người đứng đầu còn mờ nhạt và chế tài chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính, thực phẩm bẩn vẫn tìm được kẽ hở để len lỏi vào bữa ăn của học sinh.

Khi thực phẩm bẩn "tấn công" nhóm yếu thế

Tại phiên thảo luận tổ của Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên và Đồng Nai, đại biểu Nguyễn Thị Thủy đã đặt ra câu hỏi: Vì sao những khối lượng thực phẩm bẩn khổng lồ như vậy có thể tồn tại và lưu thông trong thời gian dài? Đáng sợ hơn, đích đến của chúng lại là các trường mầm non, tiểu học, nơi trẻ em, đối tượng có sức đề kháng yếu nhất và cần được bảo vệ nhất, đang tin tưởng vào những bữa ăn bán trú mỗi ngày? Việc sử dụng hóa chất ngành xây dựng để sơ chế thực phẩm không đơn thuần là vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, mà phải được nhìn nhận là một hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến sức khỏe giống nòi.

Nghịch lý "cha chung không ai khóc"

Nhìn từ góc độ pháp lý, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đã bóc tách một sự thật phũ phàng, thực trạng quản lý hiện nay đang lâm vào cảnh phân tán, "cắt khúc". Với sự tham gia của cả 3 Bộ gồm: Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, trách nhiệm nhà nước vô hình trung bị xé lẻ. Khi một miếng thịt hay một kg rau đi từ trang trại đến bàn ăn, nó phải bước qua quá nhiều "cánh cửa" quản lý khác nhau nhưng lại thiếu một sợi dây liên kết thống nhất.

Hệ quả là tình trạng "nặng tiền kiểm, nhẹ hậu kiểm". Một cơ sở chỉ cần có được tấm giấy phép là có thể yên tâm hoạt động, trong khi công tác kiểm tra sau đó thường chỉ diễn ra theo kiểu "mất bò mới lo làm chuồng". Tại các địa phương như Hà Nội hay Thái Nguyên, dù nỗ lực kiểm soát rất lớn nhưng vẫn vấp phải rào cản về nhân lực và trang thiết bị giám định. Việc các hộ sản xuất nhỏ lẻ hiện nay vẫn đứng ngoài vòng xoáy của các hệ thống quản lý rủi ro bắt buộc như VietGAP đã tạo ra những "vùng trắng" về an toàn thực phẩm ngay trong lòng đô thị.

Những lỗ hổng tại bếp ăn học đường

Đi sâu vào thực tế tại Hà Nội và Thái Nguyên, nơi tập trung số lượng học sinh bán trú cực lớn, chúng ta thấy rõ những bất cập trong quản trị học đường. Hiện nay, trách nhiệm của người đứng đầu các cơ sở giáo dục vẫn còn khá mờ nhạt và mang tính chung chung. Khi sự cố xảy ra, việc xử lý thường dừng lại ở mức phạt hành chính hoặc đổ lỗi cho đơn vị cung cấp suất ăn. Quy trình "kiểm thực 3 bước", vốn là chốt chặn quan trọng nhất, đôi khi lại bị thực hiện một cách hình thức, mang nặng tính tự ghi chép hơn là giám sát thực chất.

Đặc biệt, trong quy trình đấu thầu suất ăn, tiêu chí về giá rẻ đôi khi vẫn vô tình lấn át tiêu chí về an toàn. Điều này vô tình đẩy các đơn vị cung ứng vào cuộc đua cắt giảm chi phí, và nạn nhân cuối cùng không ai khác chính là học sinh.

Siết quy định pháp lý về thực phẩm bẩn

Đã đến lúc công tác hậu kiểm và quản lý rủi ro phải trở thành trọng tâm của Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Các đại biểu Quốc hội đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên đã rất quyết liệt khi đề xuất mô hình quản lý một đầu mối chuyên trách để tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm. Hình phạt dành cho những kẻ tuồn thực phẩm bẩn vào trường học không thể chỉ dừng lại ở mức phạt hành chính. Cần có những chế tài "thép" như tước giấy phép vĩnh viễn hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự để răn đe.

An toàn thực phẩm trường học không chỉ là chuyện của một bữa ăn ngon hay dở, mà là câu chuyện của niềm tin xã hội và sự phát triển bền vững của quốc gia. Những ý kiến tâm huyết này kỳ vọng sẽ là khởi đầu cho một cuộc thanh lọc triệt để, để mỗi phụ huynh khi gửi con đến trường đều có thể yên tâm về sức khỏe của con em mình.