Trong nỗ lực giảm thiểu tác hại của thuốc lá, Câu lạc bộ (CLB) "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" tại Tổ dân phố số 13, phường Bỉm Sơn (Thanh Hóa) là điểm sáng. Thành lập từ năm 2021, CLB đã trở thành nơi lan tỏa kiến thức và truyền cảm hứng bỏ thuốc, góp phần xây dựng cộng đồng khỏe mạnh, không khói thuốc.

Ngày 2/12/2021, CLB "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" chính thức được thành lập tại Tổ dân phố số 13 với 43 thành viên ban đầu. Dưới sự dẫn dắt của bà Đỗ Thị Oanh, Chủ nhiệm CLB, đồng thời là Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ Tổ dân phố – cùng với hai phó chủ nhiệm phụ trách văn hóa - văn nghệ, đại diện lãnh đạo khu phố và trưởng ban công tác mặt trận, CLB đã nhanh chóng đi vào hoạt động, tạo nền tảng cho phong trào phòng chống thuốc lá lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.

Mục tiêu cốt lõi của CLB là tuyên truyền phòng chống tác hại của thuốc lá, nâng cao nhận thức của người dân, vận động người hút thuốc bỏ thuốc, và cùng nhau xây dựng một môi trường sống không khói thuốc. 

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này không hề dễ dàng, bởi trước thời điểm CLB ra đời, tình trạng hút thuốc lá điếu truyền thống trên địa bàn – tuy không quá phổ biến – vẫn gây ảnh hưởng nhất định đến môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.

Đối tượng hút thuốc chủ yếu là cán bộ, công nhân viên, người về hưu hoặc những người chưa có việc làm ổn định. Ông Vũ Đình Kịp, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ dân phố số 13 cho biết, địa bàn tổ dân phố trải dài khoảng 3 km, dân số phần lớn là cán bộ, công nhân – đặc biệt là công nhân ngành xây dựng và xi măng, những nhóm đối tượng có tỷ lệ hút thuốc khá cao. 

Chính vì vậy, khi có chủ trương xây dựng mô hình CLB "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc", ông Kịp đã hoàn toàn ủng hộ. Bản thân ông từng là người hút thuốc, nhưng sau khi nhận thức rõ tác hại nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khỏe bản thân và người thân, ông đã quyết tâm từ bỏ. Không chỉ dừng lại ở việc làm gương, ông còn tích cực phối hợp cùng các đoàn thể triển khai mô hình tại khu dân cư. Sự đồng thuận và hỗ trợ từ chính quyền địa phương là yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy hoạt động của CLB đi vào chiều sâu và bền vững.

Các hoạt động của CLB được duy trì đều đặn, sinh hoạt định kỳ mỗi quý một lần. Ngoài ra, vào buổi tối, các hội viên thường xuyên tập luyện văn nghệ, chuẩn bị cho các chương trình truyền thông tại khu phố hoặc phục vụ các đoàn thể. Hình thức tuyên truyền cũng rất phong phú: từ phát thanh qua loa kéo, treo áp phích, phát tờ rơi, đọc bài tuyên truyền tại các buổi họp chi hội, đến lồng ghép nội dung tuyên truyền vào các dịp lễ lớn như 8/3 hay 20/10.

CLB "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" tổ chức sinh hoạt định kỳ tại Nhà văn hóa Tổ dân phố số 13.

Đặc biệt, các thành viên CLB còn đến từng hộ dân – nhất là những gia đình có người nghiện thuốc lâu năm – để vận động, chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn các biện pháp bỏ thuốc như sử dụng kẹo ngậm, thuốc hỗ trợ cai nghiện, hoặc áp dụng phương pháp giảm dần liều lượng. Những việc làm nhỏ nhưng bền bỉ ấy đang từng bước thay đổi nhận thức và hành vi của người dân, góp phần xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, an toàn và không khói thuốc.

CLB "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" không chỉ là nơi cung cấp thông tin về tác hại của thuốc lá, mà còn là bệ phóng cho những câu chuyện chuyển đổi đầy cảm xúc. Từ đây, nhiều người từng "làm bạn" với khói thuốc đã tìm thấy động lực để từ bỏ và đón nhận một cuộc sống mới lành mạnh hơn.

Một minh chứng rõ nét cho hiệu quả lan tỏa ấy là câu chuyện của bà Trần Thị Kính (74 tuổi), thành viên tích cực của CLB ngay từ những ngày đầu thành lập. Nhận thức sâu sắc vai trò của phụ nữ trong việc xây dựng gia đình và cộng đồng khỏe mạnh, bà Kính coi việc tham gia CLB không chỉ là cơ hội nâng cao hiểu biết, mà còn là trách nhiệm lan tỏa những kiến thức mình học được.

"Chồng tôi trước đây là kỹ sư, công việc nhiều áp lực nên ông hay hút thuốc để giải tỏa. Sau khi tham gia các buổi tập huấn và được phát tài liệu về tác hại của thuốc lá, tôi hiểu ra nhiều điều và bắt đầu kiên trì vận động chồng và con thay đổi. Mừng nhất là đến nay, cả hai đều đã bỏ thuốc hoặc giảm hút đáng kể. Không khí trong nhà dễ chịu hơn nhiều, sức khỏe mọi người cũng tốt lên rõ rệt", bà Kính phấn khởi nói.

Từ kết quả thay đổi tích cực trong gia đình mình, bà Kính tiếp tục mở rộng hành động ra cộng đồng. Bà trở thành một cộng tác viên nhiệt tình, không ngại gõ cửa từng nhà, chia sẻ với hàng xóm, người quen, bạn bè về tác hại của thuốc lá. 

Ban đầu, việc thuyết phục gặp không ít khó khăn vì nhiều người chưa thực sự hiểu rõ hoặc chưa sẵn sàng từ bỏ thói quen. Tuy nhiên, nhờ phương pháp "mưa dầm thấm lâu" – kết hợp giữa tuyên truyền tại các hội nghị khu phố, lồng ghép vào cuộc họp định kỳ, phát thanh truyền thông nội bộ – nhận thức của người dân dần thay đổi.

Một trong những trường hợp khiến bà Kính đặc biệt tâm đắc là anh Nguyễn Trọng Khánh (53 tuổi), kỹ sư điện tại một công ty xi măng trên địa bàn. Trước đây, anh Khánh nghiện thuốc lá nặng, ảnh hưởng không chỉ đến sức khỏe cá nhân mà còn đến môi trường gia đình và nơi làm việc. Nhờ sự kiên trì vận động của bà Kính và người thân, cùng với các hoạt động thiết thực từ CLB, đến cuối năm 2022, anh Khánh đã quyết tâm bỏ thuốc hoàn toàn.

Theo bà Kính, đây là một kết quả đầy ý nghĩa – không chỉ với anh Khánh mà còn với cộng đồng. Để CLB duy trì hiệu quả bền vững, điều quan trọng là Ban Chủ nhiệm cần nắm sát thực tế, tổ chức sinh hoạt đều đặn và linh hoạt, đồng thời nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện từ chính quyền khu phố.

Tại chính Tổ dân phố số 13, nơi bà Kính đang sinh sống và hoạt động, câu chuyện của ông Mai Văn Thắng (64 tuổi) lại tiếp tục cho thấy sức mạnh của mô hình CLB trong việc thay đổi hành vi. Ông Thắng đã hút thuốc từ khi mới 6-7 tuổi, tức gần 60 năm sống chung với khói thuốc. Ông từng nhiều lần cố bỏ thuốc nhưng đều thất bại. 

Gần đây, nhờ sự vào cuộc đồng bộ của CLB – với các buổi truyền thông thường xuyên, sự vận động của chị em trong khu phố và đặc biệt là sự hỗ trợ sát sao từ vợ ông – bà Đinh Thị Lương (63 tuổi, thành viên CLB), ông mới thực sự có đủ quyết tâm để bỏ thuốc. Từ đầu năm 2023, ông chính thức từ bỏ thuốc lá – một mốc thời gian đánh dấu sự thay đổi quan trọng sau hàng chục năm hút thuốc.

Ông Thắng kể: "Trước kia tôi hút rất nhiều, trung bình mỗi ngày một gói rưỡi, có hôm lên đến hai gói rưỡi. Bàn tay ám khói vàng khè, đen sì. Hút thuốc không chỉ tốn tiền mà còn gây bệnh – tôi thường xuyên bị ho, tức ngực, đau đầu. Dù bác sĩ khuyên bỏ nhiều lần nhưng tôi vẫn không làm được. Chỉ đến khi có CLB vận động sát sao, kết hợp giữa tuyên truyền cộng đồng và sự hỗ trợ từ người thân, tôi mới thực sự bỏ được thuốc".

Không chỉ dừng lại ở việc từ bỏ thuốc lá, ông Thắng còn cảm nhận rõ sự thay đổi, sức khỏe của ông cải thiện rõ rệt, ít ho hơn, nhẹ ngực, đầu óc tỉnh táo hơn. Không khí trong gia đình cũng trở nên dễ chịu, vui vẻ hơn. Khi đi kiểm tra sức khỏe định kỳ, bác sĩ kết luận phổi ông hoàn toàn ổn định – điều mà trước đây ông chưa từng nghĩ tới. Ông Thắng đặc biệt đánh giá cao vai trò của CLB, khi được đặt ngay tại nhà văn hóa tổ dân phố, giúp người dân dễ tiếp cận thông tin và tham gia các hoạt động.

"Chính nhờ những hoạt động gần gũi, thường xuyên ấy mà không chỉ tôi, một số người khác trong khu cũng bắt đầu thay đổi nhận thức. 

Tôi mong rằng mô hình CLB này sẽ được phát huy và nhân rộng đến các khu dân cư khác, bởi càng có nhiều người bỏ được thuốc lá thì càng tốt cho sức khỏe bản thân, gia đình và cả cộng đồng", ông Thắng bày tỏ.

Mặc dù đã đạt được những thành công đáng kể, CLB "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" vẫn đối mặt với những thách thức nhất định, đặc biệt là về vấn đề kinh phí hoạt động. Bà Đỗ Thị Oanh, Chủ nhiệm CLB cho biết, kinh phí chủ yếu do chị em tự nguyện đóng góp, bên cạnh một phần hỗ trợ từ khu phố và các đoàn thể. Tuy nhiên, nhờ tinh thần đoàn kết, sự chung tay của các hội viên và sự hỗ trợ tích cực từ cộng đồng, CLB vẫn duy trì hoạt động đều đặn và hiệu quả.

"Để mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả bền vững và lan tỏa rộng rãi hơn, tôi đề xuất cần có sơ kết, tổng kết định kỳ để đánh giá hiệu quả và khen thưởng kịp thời những cá nhân tích cực. Đồng thời, cần có nguồn kinh phí ổn định để hỗ trợ mua sắm thiết bị truyền thông như loa kéo, tài liệu tuyên truyền", bà Oanh nhấn mạnh.

Đồng quan điểm trên, ông Vũ Đình Kịp cũng bổ sung thêm một góc nhìn quan trọng về chính sách động viên: "Chính sách khen thưởng không chỉ nên dành cho người đi vận động mà cần dành cho chính người đã bỏ thuốc – để họ thấy sự ghi nhận, động viên và tiếp tục lan tỏa ý thức tích cực ấy trong cộng đồng. Khi người dân cảm nhận được giá trị từ việc thay đổi hành vi, phong trào sẽ lan tỏa một cách tự nhiên và bền vững hơn".

Không dừng lại ở đó, các CLB không chỉ nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá – nhất là với phụ nữ mang thai và trẻ em, mà còn góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, tạo hình mẫu tích cực cho thế hệ trẻ. Việc nhân rộng mô hình đã mang lại hiệu quả rõ nét trong thay đổi hành vi và huy động cộng đồng cùng chung tay phòng, chống tác hại thuốc lá.

Từ quá trình vận hành mô hình, bà Oanh đúc kết kinh nghiệm: duy trì sinh hoạt đều đặn, gắn kết hội viên, tranh thủ sự ủng hộ của cấp ủy, chính quyền địa phương, đa dạng hóa hình thức truyền thông và phát huy vai trò của từng cá nhân trong cộng đồng. Những hoạt động sáng tạo như biểu diễn văn nghệ, tuyên truyền tại đám cưới hay thậm chí "tịch thu thuốc lá" tại đây cũng được người dân ủng hộ nhiệt tình và để lại dấu ấn tích cực.

Thành viên CLB “Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc” Tổ dân phố số 13 rèn luyện thể chất tại Nhà văn hóa, góp phần lan tỏa lối sống tích cực, nói không với thuốc lá trong cộng đồng.

Trong bối cảnh ý thức cộng đồng về sức khỏe ngày càng được nâng cao, mô hình CLB "Gia đình có sức khỏe, không khói thuốc" tại phường Bỉm Sơn là một sáng kiến thiết thực cần nhân rộng, góp phần vào mục tiêu chung vì một Việt Nam không khói thuốc.