Một người dân quét mã QR để gửi kiến nghị về phương án bồi thường khi ngôi nhà của mình nằm trong diện giải tỏa. Một cán bộ Hội Phụ nữ tra cứu dữ liệu để tìm đúng em nhỏ cần chương trình "Mẹ đỡ đầu" hỗ trợ. Hai hình ảnh ấy đang cho thấy một sự thay đổi lớn của hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành.

Lần đầu tiên, năm tổ chức chính trị - xã hội cùng hoạt động dưới mái nhà chung của Mặt trận tổ quốc (MTTQ) Việt Nam, mở ra yêu cầu xây dựng một thiết chế phục vụ người dân hiệu quả hơn. Khi địa bàn rộng hơn, bộ máy tinh gọn hơn và yêu cầu quản trị ngày càng cao, Mặt trận không chỉ thay đổi cách lắng nghe mà còn thay đổi cách hành động: lắng nghe bằng công nghệ, thấu hiểu bằng dữ liệu và giải quyết vấn đề từ chính những phản ánh của người dân.

Giờ đây, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh, người dân phường Ngọc Hà (Hà Nội) có thể gửi ngay kiến nghị về giải phóng mặt bằng, tình trạng lấn chiếm lối đi hay rác thải qua mã QR hoặc nhóm Zalo. Thay vì chờ các cuộc họp định kỳ, mọi phản ánh đều được MTTQ Việt Nam phường Ngọc Hà tiếp nhận, phân loại và chuyển ngay đến cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Đằng sau những "cánh cửa số" ấy không chỉ là sự xuất hiện của công nghệ, mà là một cách làm mới trong công tác dân vận. Mặt trận không còn chờ người dân tìm đến, mà chủ động mở thêm nhiều kênh để lắng nghe, kết nối và đồng hành cùng người dân ngay từ những vấn đề phát sinh ở cơ sở.

Hiệu quả của cách làm này được thể hiện rõ trong dự án hoàn thiện, khớp nối hạ tầng kỹ thuật khu 7,2 ha Vĩnh Phúc. Dự án ảnh hưởng tới 77 hộ dân, trong đó 35 hộ phải di dời hoàn toàn - một lĩnh vực vốn rất dễ phát sinh khiếu kiện. Bên cạnh các cuộc đối thoại trực tiếp, người dân được gửi kiến nghị qua mã QR của mô hình "Lắng nghe Nhân dân nói".

"Ban đầu có 2 hộ đân chưa đồng thuận với phương án đền bù. Sau khi chính quyền đến tận nhà vận động, đồng thời tiếp nhận và giải quyết kịp thời các kiến nghị, các hộ đều tự nguyện bàn giao mặt bằng", ông Hoàng Thanh Hồng, Bí thư chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 47, phường Ngọc Hà, cho biết.

Không chỉ với những dự án lớn, các vấn đề rất đời thường cũng được xử lý nhanh hơn. Theo bà Đoàn Thị Loan, người dân phường Ngọc Hà, phản ánh về rác thải, vật liệu xây dựng chắn lối đi hay lấn chiếm không gian công cộng sau khi gửi qua Zalo đều được xử lý kịp thời. Điển hình là vụ rào chắn trái phép tại ngách 376/14 đường Bưởi cản trở việc thu gom rác đã được kiểm tra và yêu cầu tháo dỡ ngay sau khi người dân phản ánh.

Từ phường Ngọc Hà đến phường Giảng Võ, cách làm này đang dần trở thành một phương thức dân vận mới. MTTQ ViệtNam phường Giảng Võ đã xây dựng nền tảng Zalo OA làm kênh tương tác chính thức với người dân; đồng thời bố trí lực lượng thanh niên hỗ trợ cài đặt và sử dụng ứng dụng ngay tại các hội nghị đại biểu nhân dân. Không chỉ phản ánh các vấn đề dân sinh, người dân còn tham gia cùng chính quyền tháo gỡ những "điểm nghẽn" về trật tự đô thị, vệ sinh môi trường, hạ tầng và quản lý không gian công cộng.

Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Giảng Võ Trần Thị Tố Tâm, mọi ý kiến đều được tổng hợp, chuyển đến cơ quan chức năng và phản hồi sớm cho người dân. Điều đó cũng tạo ra một yêu cầu mới đối với bộ máy: không còn "ghi nhận rồi để đấy", mà phải xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn.

Còn Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Ngọc Hà Trần Thị Hà Giang cho biết, mô hình "Lắng nghe Nhân dân nói" là cách làm mới trong công tác dân vận, phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại. Khi người dân có thể phản ánh và giám sát mọi lúc, trách nhiệm giải trình của bộ máy cũng được nâng lên; còn Mặt trận chuyển từ vai trò tập hợp, vận động sang kết nối, điều phối và thúc đẩy việc giải quyết các vấn đề của người dân.

Nếu trước đây công tác dân vận chủ yếu được thực hiện theo những cuộc tiếp xúc định kỳ, thì nay Mặt trận đã có thể lắng nghe người dân liên tục, theo thời gian thực. Nhưng lắng nghe mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn là làm sao biến hàng nghìn phản ánh ấy thành dữ liệu để hiểu đúng nhu cầu của người dân và phục vụ hiệu quả hơn.

Là tổ chức thành viên trực thuộc MTTQ Việt Nam sau sáp nhập, Hội LHPN Việt Nam trở thành một mắt xích trong mạng lưới dữ liệu và kết nối của Mặt trận ở cơ sở.

Sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, các cấp Hội LHPN Việt Nam không chỉ đổi mới tổ chức mà còn thay đổi cách tiếp cận hội viên. Thay vì chờ bộ máy ổn định, việc đầu tiên ở nhiều địa phương là rà soát dữ liệu hội viên, phân công lại địa bàn và thiết lập lại mạng lưới kết nối với cơ sở.

Tại TPHCM - địa phương có quy mô dân số lớn, địa bàn mở rộng và cơ cấu hội viên đa dạng sau sáp nhập - Hội LHPN thành phố xác định chuyển đổi số là giải pháp trọng tâm. Dữ liệu được sử dụng để phân nhóm phụ nữ theo từng khu vực như đô thị, khu công nghiệp, khu nhà trọ hay vùng nông thôn, qua đó triển khai các hoạt động phù hợp với từng nhóm đối tượng và tăng cường phối hợp với các tổ chức thành viên của Mặt trận trong chăm lo phụ nữ, trẻ em.

Ở Lâm Đồng, nơi hiện quản lý hơn 546.000 hội viên với tỷ lệ phụ nữ trẻ tham gia Hội tăng mạnh, phương châm "xã nắm chắc hội viên" gắn với mô hình "3 có, 3 biết" (3 có: Có hội viên tiên phong, có hoạt động hàng tháng, có nguồn lực hoạt động; "3 biết": Biết mặt, biết hoàn cảnh, biết nhu cầu hội viên) được triển khai gắn với số hóa dữ liệu.

Đại diện Hội LHPN tỉnh Lâm Đồng cho biết: "Thay vì những cuộc họp trực tiếp tốn thời gian, cán bộ Hội nắm hoàn cảnh từng hội viên qua dữ liệu trên phần mềm để hỗ trợ kịp thời." Việc công khai thông tin trên nền tảng số cũng giúp Chương trình "Mẹ đỡ đầu" huy động nguồn lực xã hội hiệu quả hơn.

Tại Cần Thơ, mô hình "1+1", trong đó một hội viên nòng cốt hỗ trợ một phụ nữ khác tiếp cận vốn vay và kỹ thuật sản xuất, được đưa đến từng phum sóc thay vì chờ hội viên tìm đến. Nhờ đó, tỷ lệ phụ nữ Khmer tham gia sinh hoạt Hội đạt 92%, thuộc nhóm cao nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời nhiều mô hình sinh kế được hình thành, góp phần nâng cao thu nhập cho hội viên.

Còn tại xã Nga My, tỉnh Nghệ An, dù địa bàn sau sáp nhập rộng gần gấp đôi, cán bộ Hội vẫn nhanh chóng rà soát hoạt động các chi hội, bám cơ sở và đến từng bản làng để nắm bắt tâm tư, nhu cầu của người dân. Theo bà Lương Thị Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội LHPN xã: "Khối lượng công việc nhiều hơn trước nhưng ai cũng cố gắng bắt nhịp nhanh để công việc không bị tồn đọng".

Đằng sau những cách làm khác nhau là một sự thay đổi chung trong phương thức hoạt động của Mặt trận và các tổ chức thành viên. Nếu trước đây, công tác vận động chủ yếu được triển khai theo địa bàn thì nay được hỗ trợ bởi dữ liệu; từ câu hỏi "Có bao nhiêu hội viên?" chuyển sang "Hội viên đang cần điều gì?". Dữ liệu vì thế không chỉ giúp quản lý tốt hơn mà còn giúp Mặt trận và các tổ chức thành viên phục vụ đúng người, đúng nhu cầu và đúng thời điểm. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những hành động cụ thể trong đời sống.

Nếu chuyển đổi số giúp Mặt trận lắng nghe người dân nhanh hơn, dữ liệu giúp hiểu người dân rõ hơn, thì thước đo cuối cùng của công tác Mặt trận vẫn là khả năng biến những phản ánh đấy thành hành động cụ thể.

Sau khi các tổ chức chính trị - xã hội cùng hoạt động dưới mái nhà chung của MTTQ Việt Nam, vai trò của Mặt trận không chỉ dừng ở việc tiếp nhận ý kiến mà còn là điều phối, kết nối các tổ chức thành viên và chính quyền cùng giải quyết vấn đề của người dân. Một phản ánh không còn dừng ở việc "ghi nhận", mà phải được chuyển đến đúng đầu mối, đúng thẩm quyền và được theo dõi đến khi có kết quả.

Từ đầu mối tiếp nhận của Mặt trận, các phản ánh được chuyển ngay tới cơ quan chức năng để xử lý theo quy trình thống nhất. Ông Nguyễn Hữu Chung, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Ngọc Hà (Hà Nội), cho biết sau khi tiếp nhận thông tin, trong vòng 4 giờ, cán bộ được phân công xuống hiện trường kiểm tra, xác minh để xử lý theo thẩm quyền hoặc tham mưu UBND phường giải quyết ngay trong ngày. Đến nay, khoảng 85% ý kiến, kiến nghị của người dân được xử lý ngay sau khi tiếp nhận.

Không chỉ giải quyết nhanh hơn, Mặt trận và các tổ chức thành viên còn hướng tới giải quyết đúng người, đúng nhu cầu. Sau sáp nhập, nhiều địa phương vẫn duy trì liên tục các chương trình "Mẹ đỡ đầu" nhằm đỡ đầu, chăm sóc và đồng hành với trẻ em mồ côi, có hoàn cảnh khó khăn; hỗ trợ sinh kế và đồng hành cùng phụ nữ yếu thế. Tại Lâm Đồng, việc công khai dữ liệu trên nền tảng số đã giúp Chương trình "Mẹ đỡ đầu" huy động hàng chục tỷ đồng từ các tổ chức, cá nhân đồng hành. Đại diện Hội LHPN tỉnh nhận định: "Chính sự minh bạch của dữ liệu đã tạo niềm tin cho các nhà hảo tâm".

Tại Cần Thơ, với hơn 663.000 hội viên, mô hình "1+1" tiếp tục được duy trì sau sáp nhập, đưa vốn vay và kỹ thuật sản xuất đến đúng phụ nữ Khmer có nhu cầu. Theo bà Nguyễn Thị Thùy Linh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Cần Thơ, Chủ tịch Hội LHPN thành phố Cần Thơ, các cấp Hội đã "nhanh chóng kiện toàn tổ chức, đổi mới phương thức hoạt động, bảo đảm không gián đoạn công tác chăm lo, đồng hành cùng phụ nữ".

Những kết quả ấy cho thấy công tác dân vận đang được đo bằng những tiêu chí rất khác trước. Không còn là đã tổ chức bao nhiêu cuộc họp hay phát động bao nhiêu phong trào, mà là bao nhiêu phản ánh được giải quyết, bao nhiêu hoàn cảnh được kết nối hỗ trợ và bao nhiêu người dân thực sự cảm nhận được sự thay đổi trong cuộc sống.

Công nghệ chỉ là công cụ. Dữ liệu là nền tảng. Giá trị của chuyển đổi số chỉ được khẳng định khi mỗi phản ánh của người dân đều có một điểm đến, được xử lý bằng trách nhiệm và được phản hồi bằng kết quả cụ thể. Đó cũng là cách Mặt trận đang chuyển từ một tổ chức tập hợp lực lượng sang một thiết chế kết nối, lắng nghe và kiến tạo sự đồng thuận trong kỷ nguyên quản trị mới.