NỮ ĐIỀU DƯỠNG HƠN 30 NĂM CHĂM SÓC TRẺ SINH NON

Ít ai biết rằng, phía sau những em bé sinh non khỏe mạnh được xuất viện là sự tận tụy của những điều dưỡng ngày đêm âm thầm chăm sóc, theo dõi từng nhịp thở, từng bữa ăn và từng thay đổi nhỏ nhất của trẻ. 

Chính môi trường đặc biệt ấy đã trở thành cơ duyên để người điều dưỡng trẻ ngày nào dần gắn bó trọn vẹn với nghề.

Nhớ lại những ngày đầu tiên bước vào khoa Sơ sinh, bà Hương cho biết bản thân không khỏi lo lắng bởi các bệnh nhi ở đây quá nhỏ bé và mong manh, nhiều em chỉ mới vài ngày tuổi, thậm chí có trẻ chỉ nặng vài trăm gram. Mỗi lần chạm tay vào cơ thể non nớt ấy, bà đều mang tâm lý sợ làm đau các con, sợ chỉ một động tác chưa thật nhẹ nhàng cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.

"Tôi còn nhớ rất rõ cảm giác lần đầu tiên chăm sóc một em bé sinh non. Các con bé đến mức chỉ nằm gọn trong lòng bàn tay người lớn. Khi bế lên, đặt xuống hay đơn giản là điều chỉnh lại tư thế cánh tay cho em bé, tôi đều phải làm thật chậm, thật nhẹ vì chỉ cần mạnh tay một chút thôi cũng có thể khiến bé đau hoặc ảnh hưởng đến các khớp xương còn rất non yếu. Ngay cả việc đỡ đầu, thay tã hay gội đầu cho trẻ cũng đều phải thực hiện bằng tất cả sự cẩn trọng", bà Hương chia sẻ.

Theo nữ điều dưỡng, chăm sóc trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, khác hoàn toàn với chăm sóc người lớn hay trẻ lớn bởi đây là những bệnh nhi chưa thể diễn đạt cảm giác đau hay khó chịu của mình, mọi thay đổi về sức khỏe đều được thể hiện qua những dấu hiệu rất nhỏ mà người điều dưỡng phải quan sát liên tục trong suốt ca trực. Chính vì vậy, ngoài kiến thức chuyên môn và kỹ năng thành thạo, người điều dưỡng còn phải có sự kiên trì, tỉ mỉ và hơn hết là tình yêu thương dành cho trẻ thì mới có thể gắn bó lâu dài với công việc.

Hơn 3 thập kỷ trôi qua, bà Hương còn tham gia đào tạo nhiều thế hệ điều dưỡng trẻ của Trung tâm Sơ sinh. Dù công việc luôn áp lực và đòi hỏi cường độ cao, bà chưa từng nghĩ đến việc rời bỏ nghề. Thậm chí, khi được hỏi nếu được lựa chọn lại từ đầu, bà có tiếp tục theo ngành điều dưỡng hay không, người điều dưỡng ấy vẫn khẳng định sẽ không thay đổi quyết định của mình.

"Nếu được chọn lại, tôi vẫn chọn nghề điều dưỡng. Thật khó để diễn tả bằng lời, nhưng càng làm càng thấy yêu nghề. Niềm vui lớn nhất là được chứng kiến những em bé từng nằm trong lồng ấp, tưởng như không thể vượt qua, sau nhiều tháng điều trị lại khỏe mạnh trở về với gia đình.

Có những cháu khi ra viện bố mẹ vẫn giữ liên lạc, đến sinh nhật một tuổi lại gửi ảnh cho tôi, rồi hai tuổi, ba tuổi, đến khi các con chạy nhảy tung tăng, đi học bình thường, tôi cảm thấy mọi sự vất vả của mình đều được đền đáp"- bà Mai Hương chia sẻ.

Đối với bà Mai Hương, nghề điều dưỡng sơ sinh chưa bao giờ là một công việc nhẹ nhàng. Mỗi ngày, bà rời nhà từ hơn 6 giờ sáng để có mặt tại bệnh viện trước 7 giờ, bắt đầu guồng quay công việc kéo dài đến tận cuối giờ chiều, thậm chí nhiều hôm trở về khi trời đã tối vì còn phải xử lý những công việc phát sinh.

Tuy nhiên, áp lực lớn nhất không chỉ đến từ thời gian làm việc kéo dài mà còn đến từ đặc thù của khoa Sơ sinh, nơi hầu hết bệnh nhi đều là những em bé sinh non hoặc mắc bệnh nặng, mọi hoạt động chăm sóc gần như phụ thuộc hoàn toàn vào đội ngũ điều dưỡng.

"Khó khăn lớn nhất là các con còn quá nhỏ, chưa thể tự biểu đạt bất cứ điều gì. Người điều dưỡng phải theo dõi từng nhịp thở, từng lần bú, từng thay đổi nhỏ nhất để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường. Chỉ cần lơ là một chút thôi cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của em bé", bà Hương chia sẻ.

Bên cạnh việc chăm sóc trẻ, người điều dưỡng còn phải đồng hành với các gia đình, đặc biệt là những bà mẹ vừa trải qua cuộc sinh nở nhưng con lại phải nhập viện điều trị.

Theo bà Hương, phần lớn các bà mẹ có con sinh non đều chịu áp lực rất lớn về tâm lý. Sau sinh, họ vừa đau đớn vì vết mổ hoặc quá trình sinh nở, vừa lo lắng khi con phải nằm lồng ấp, lại thêm cảm giác bất lực vì chưa có sữa cho con bú. Nhiều người rơi vào trạng thái căng thẳng, dễ xúc động hoặc stress sau sinh, khiến việc giao tiếp và tư vấn cũng trở thành một thử thách đối với nhân viên y tế.

Áp lực công việc càng tăng lên kể từ khi Ngân hàng sữa mẹ được thành lập năm 2022. Ngoài nhiệm vụ chuyên môn, bà Hương và các đồng nghiệp còn đảm nhiệm thêm việc tư vấn các bà mẹ hiến sữa, sàng lọc sức khỏe, thu gom sữa trong cộng đồng, bảo quản, thanh trùng và cấp phát nguồn sữa hiến tặng cho trẻ sinh non.

"Khối lượng công việc tăng lên rất nhiều, nhưng chưa bao giờ chúng tôi coi đó là gánh nặng. Ngược lại, khi nhìn thấy ngày càng nhiều em bé được tiếp cận nguồn sữa mẹ an toàn và khỏe mạnh hơn, chúng tôi lại có thêm động lực để cố gắng".

Đối với trẻ sinh non, đặc biệt là những em bé chào đời trước 30 tuần tuổi thai hoặc chỉ nặng vài trăm gram, sữa mẹ không đơn thuần là nguồn dinh dưỡng mà còn là "liều thuốc" đầu tiên giúp bảo vệ hệ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch và giảm nguy cơ mắc nhiều biến chứng nguy hiểm.

Bà Vũ Thị Mai Hương, Điều dưỡng trưởng Khoa Cấp cứu, Sơ sinh và Ngân hàng sữa mẹ, Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, xuất phát từ nhu cầu cấp thiết của các trẻ sinh non, bệnh viện đã thành lập Ngân hàng sữa mẹ từ năm 2022. Đến nay, sau 4 năm vận hành, mô hình này đã trở thành chỗ dựa quan trọng cho hàng nghìn gia đình.

Theo thống kê của Ngân hàng sữa mẹ, từ năm 2022 đến nay đã có khoảng 7.097 trẻ sơ sinh được sử dụng nguồn sữa hiến tặng. Đây đều là những trẻ có mẹ chưa thể có sữa hoặc nguồn sữa chưa đáp ứng đủ nhu cầu trong giai đoạn đầu sau sinh.

Chính vì vậy, nguồn sữa hiến tặng từ cộng đồng đã trở thành "chiếc cầu nối" quý giá, giúp những em bé mong manh được tiếp cận sữa mẹ ngay trong những ngày đầu đời.

Nếu như trước đây, khi chưa có Ngân hàng sữa mẹ, nhiều gia đình phải tự tìm kiếm nguồn sữa từ những người quen hoặc các bà mẹ khác thì hiện nay, mọi trẻ đủ chỉ định đều được tiếp cận nguồn sữa an toàn.

"Trước năm 2022, các gia đình thường tự xin sữa của nhau. Nhưng khi đó không thể biết người cho sữa có mắc bệnh truyền nhiễm hay không, việc vắt sữa, bảo quản có đúng quy trình hay không. Hiện nay, tất cả nguồn sữa trước khi đến với trẻ đều trải qua quy trình kiểm soát rất nghiêm ngặt nên các gia đình yên tâm hơn rất nhiều", bà Hương cho biết.

Điều đáng quý là phần lớn nguồn sữa của ngân hàng hiện nay đến từ các bà mẹ đang điều trị tại bệnh viện và từ rất nhiều bà mẹ trong cộng đồng.

Có những người mẹ đưa con đi khám tình cờ nhìn thấy thông điệp: "Bạn có thể sinh ra một em bé nhưng có thể là mẹ của nhiều em bé", rồi chủ động đăng ký hiến sữa. Có người biết thông tin qua website bệnh viện, qua số hotline hoặc qua chính những bà mẹ từng hiến sữa trước đó.

Theo bà Hương, nhiều bà mẹ xem việc hiến sữa là một hành động nhân văn. Phần sữa dư thừa của con mình có thể trở thành cơ hội sống cho những em bé đang từng ngày giành giật sự sống trong phòng hồi sức sơ sinh.

Không giống như nhiều người vẫn nghĩ, để một chai sữa hiến tặng đến được với trẻ sơ sinh là cả một quy trình kéo dài, đòi hỏi sự cẩn trọng ở từng công đoạn.

Theo bà Vũ Thị Mai Hương, bước đầu tiên là sàng lọc người hiến. Chỉ những bà mẹ hoàn toàn khỏe mạnh, có kết quả âm tính với các bệnh truyền nhiễm như HIV, viêm gan B, viêm gan C và giang mai mới đủ điều kiện tham gia hiến sữa.

Sau khi được tư vấn đầy đủ về cách vệ sinh, vắt và bảo quản sữa, nhân viên của Ngân hàng sữa mẹ sẽ trực tiếp đến tận nhà thu gom sữa từ các bà mẹ trong cộng đồng bằng dụng cụ chuyên dụng nhằm đảm bảo chất lượng nguồn sữa.

Sữa sau khi đưa về ngân hàng được bảo quản trong tủ đông chuyên dụng. Khi đủ số lượng để thanh trùng, nhân viên sẽ rã đông trong khoảng 24 giờ trước khi tiến hành xử lý.

Toàn bộ sữa của từng người hiến được trộn đều, lấy mẫu xét nghiệm vi sinh trước thanh trùng rồi đưa vào hệ thống thanh trùng trong khoảng 3 giờ.

Sau khi kết thúc chu trình, sữa tiếp tục được lấy mẫu xét nghiệm vi sinh lần thứ hai. Các mẻ sữa sẽ được bảo quản riêng và chỉ sau khoảng 7 ngày, khi có kết quả vi sinh đạt yêu cầu, mới được phép cấp phát cho trẻ.

Đến giai đoạn sử dụng, sữa lại được rã đông thêm một lần nữa, chia thành từng khẩu phần phù hợp với cân nặng, ngày tuổi và chỉ định của bác sĩ cho từng em bé. Mỗi chai sữa đều được ghi rõ thông tin, cấp phát riêng cho từng bệnh nhi.

Nhờ quy trình khép kín này, nguồn sữa hiến tặng đảm bảo an toàn, góp phần giảm đáng kể nguy cơ viêm ruột hoại tử, nhiễm khuẩn, hai biến chứng đặc biệt nguy hiểm ở trẻ sinh non.

Điều dưỡng trưởng Ngân hàng sữa mẹ vẫn nhớ như in trường hợp một em bé sinh ở tuổi thai chỉ 26 tuần, nặng vỏn vẹn 480 gram.

"Khi đến với chúng tôi, em bé rất nhỏ, sức khỏe vô cùng yếu. Trong những ngày đầu, bé được nuôi hoàn toàn bằng sữa của Ngân hàng sữa mẹ vì mẹ chưa có sữa. Sau hơn 90 ngày điều trị, em bé đạt khoảng 1,8kg và đủ điều kiện xuất viện. Bây giờ cháu đã lớn lên khỏe mạnh, đi học và hòa nhập rất tốt với các bạn cùng trang lứa", bà Hương xúc động kể.

Hiện nay Trung tâm Sơ sinh vẫn đang điều trị nhiều trẻ sinh cực non. Có em bé sinh ở tuần thai thứ 28, chỉ nặng khoảng 800 gram. Những ngày đầu, bé hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn sữa hiến tặng. 

Sau đó, khi người mẹ có thể duy trì được một phần nguồn sữa, mỗi ngày em bé vẫn cần bổ sung thêm nhiều cữ sữa từ Ngân hàng sữa mẹ để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng.

Theo bà Hương, hầu hết trẻ sinh non đều có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện nên sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng phù hợp nhất, giúp trẻ hấp thu tốt hơn, phát triển ổn định và giảm nhiều nguy cơ biến chứng so với các nguồn dinh dưỡng khác.

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động của Ngân hàng sữa mẹ vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Khó khăn lớn nhất là nhân lực. Các điều dưỡng không chỉ chăm sóc bệnh nhi mà còn kiêm nhiệm tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ, sàng lọc người hiến, tổ chức thu gom, bảo quản, thanh trùng và cấp phát sữa.

Đặc biệt, việc thu gom sữa trong cộng đồng đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Để đảm bảo chất lượng, sữa phải được vận chuyển về bệnh viện trong thời gian ngắn nhất bằng thùng bảo quản chuyên dụng. Vì vậy, nhiều bác sĩ, điều dưỡng, học viên và tình nguyện viên đã tranh thủ thời gian trước hoặc sau ca trực để đến tận nhà các bà mẹ nhận sữa.

Theo bà Mai Hương, điều quan trọng nhất hiện nay là tăng cường truyền thông để nhiều bà mẹ biết đến Ngân hàng sữa mẹ sớm hơn. Bởi phần lớn các bà mẹ có nguồn sữa dồi dào nhất trong khoảng từ 2 đến 6 tháng sau sinh. Nếu tiếp cận muộn, thời gian hiến sữa sẽ ngắn hơn và lượng sữa cũng giảm đi đáng kể.

"Mỗi người mẹ có thể chỉ sinh ra một em bé, nhưng nếu chia sẻ một phần sữa của mình, họ có thể trở thành người mẹ của rất nhiều em bé khác. Đó là món quà vô giá mà không loại thực phẩm nào có thể thay thế", bà Mai Hương nhấn mạnh.