Lao động nữ Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình

Có người rời căn phòng trọ nhỏ để kịp ca làm sớm trong khu công nghiệp. Có người tất bật chuẩn bị bữa ăn cho gia đình rồi vội vã đến trường, bệnh viện, cơ quan hay xưởng sản xuất. Họ hiện diện trên dây chuyền may mặc, điện tử, da giày; trong lớp học, bệnh viện; ngoài chợ; trong văn phòng, phòng thí nghiệm, studio sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ; và cả nơi ruộng đồng, làng nghề, xưởng thủ công, những không gian quen thuộc nhưng đang nuôi sống nhiều gia đình và góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Lao động nữ Việt Nam có mặt ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống. Họ không chỉ là một bộ phận quan trọng của lực lượng lao động, mà còn là những người giữ nhịp cho gia đình và cộng đồng. Ở họ là sự bền bỉ rất riêng, vừa làm việc để tạo thu nhập, vừa chăm lo con cái, cha mẹ; vừa thích ứng với yêu cầu nghề nghiệp ngày càng cao, vừa giữ gìn sự ấm áp của mái nhà. Phía sau sự phát triển của nhiều khu công nghiệp là hàng triệu nữ công nhân xa quê, chắt chiu từng khoản thu nhập gửi về nuôi con ăn học, phụng dưỡng cha mẹ. Phía sau sự vận hành của hệ thống y tế, giáo dục, dịch vụ, văn hóa là rất nhiều phụ nữ lặng lẽ làm việc bằng trách nhiệm, bằng sự tận tụy và tình thương.

Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, lao động nữ còn góp phần tạo nên những giá trị xã hội và tinh thần bền vững. Một người mẹ công nhân làm thêm giờ để con tiếp tục đến trường; một cô giáo vùng xa bám lớp, bám bản; một nữ bác sĩ trực đêm trong bệnh viện; một nữ nghệ nhân kiên trì gìn giữ nghề truyền thống; một phụ nữ khởi nghiệp từ sản phẩm quê hương; một lao động nhập cư nỗ lực bám trụ nơi đô thị để mở ra tương lai tốt hơn cho gia đình - tất cả đều là những câu chuyện bình dị nhưng giàu ý nghĩa về phẩm giá lao động, về tình yêu thương và về khát vọng vươn lên không ngừng.

Trong buổi gặp gỡ công nhân, người lao động tại TPHCM ngày 27/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng chăm lo cho công nhân không chỉ là hỗ trợ vật chất vào dịp lễ, Tết, mà quan trọng hơn là tạo việc làm ổn định, thu nhập tốt hơn, môi trường lao động an toàn hơn, nhà ở tử tế hơn, trường học thuận lợi hơn, dịch vụ y tế dễ tiếp cận hơn và đời sống văn hóa tinh thần phong phú hơn. Đồng thời khẳng định, công nhân phải được sống trong điều kiện ngày càng tốt hơn, tương xứng với những đóng góp to lớn của mình cho doanh nghiệp và cho đất nước.

Thông điệp ấy có ý nghĩa đặc biệt đối với lao động nữ. Bởi với phụ nữ, điều kiện sống và làm việc không chỉ dừng lại ở câu chuyện thu nhập, mà còn gắn với nhà ở an toàn, trường học cho con, nhà trẻ gần nơi làm việc, dịch vụ y tế thuận tiện, chế độ thai sản đầy đủ, chăm sóc sức khỏe sinh sản, môi trường làm việc không bị quấy rối, cơ hội đào tạo lại và thăng tiến, thời gian nghỉ ngơi hợp lý và đời sống văn hóa tinh thần được quan tâm. Khi một phụ nữ lao động được sống trong điều kiện tốt hơn, không chỉ bản thân họ được nâng đỡ mà cả gia đình, con cái và cộng đồng xung quanh cũng được hưởng lợi một cách bền vững.

Trong nhiều năm qua, phụ nữ Việt Nam đã không ngừng khẳng định năng lực, bản lĩnh và vai trò không thể thay thế trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Từ những người phụ nữ trong kháng chiến đến những nữ công nhân trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; từ những nhà khoa học, doanh nhân, nghệ sĩ, nhà giáo, thầy thuốc đến những phụ nữ khởi nghiệp trong thời đại số, họ luôn có mặt ở những nơi cần sự kiên trì, sáng tạo, hy sinh và trách nhiệm. Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng vào thực tế rằng lao động nữ vẫn đang đối diện với nhiều thách thức đặc thù: nguy cơ mất việc làm khi tự động hóa thay thế các công việc giản đơn; áp lực thu nhập trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng; tình trạng một bộ phận lao động nữ làm việc trong khu vực phi chính thức, ít được bảo vệ bởi hệ thống bảo hiểm và an sinh xã hội; khoảng cách trong tiếp cận đào tạo kỹ năng mới; và "gánh nặng kép" khi phụ nữ vừa phải đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp, vừa đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc không lương trong gia đình.

Vì vậy, bình đẳng giới trong lao động không thể chỉ được hiểu đơn giản là phụ nữ có quyền đi làm như nam giới. Bình đẳng sâu sắc hơn là phụ nữ có điều kiện thực sự để làm việc trong môi trường an toàn, phát triển nghề nghiệp, nâng cao thu nhập, học tập suốt đời, chăm sóc sức khỏe, thực hiện thiên chức làm mẹ mà không bị thiệt thòi, đồng thời có cơ hội tham gia lãnh đạo, sáng tạo, khởi nghiệp và thụ hưởng thành quả phát triển. Bình đẳng không chỉ là mở ra cánh cửa cơ hội, mà còn là bảo đảm phụ nữ có đủ điều kiện để bước qua cánh cửa ấy một cách tự tin và bền vững.

Điều đó đòi hỏi một cách tiếp cận chính sách toàn diện và tinh tế hơn đối với lao động nữ. Với nữ công nhân trong khu công nghiệp, các chính sách về nhà ở xã hội, nhà trẻ, trường học, dịch vụ y tế, bữa ăn ca, an toàn lao động và phòng chống quấy rối tại nơi làm việc có ý nghĩa thiết thực. Với lao động nữ trong khu vực phi chính thức, cần mở rộng bao phủ bảo hiểm xã hội tự nguyện, hỗ trợ tiếp cận tín dụng, đào tạo nghề và tư vấn pháp luật. Với phụ nữ nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số, cần gắn đào tạo nghề với sinh kế bền vững, phát triển du lịch cộng đồng, sản phẩm OCOP và thương mại điện tử. Với phụ nữ trí thức, doanh nhân, người làm công nghệ, cần tạo môi trường thuận lợi để họ phát huy năng lực sáng tạo và tham gia sâu hơn vào quản trị, nghiên cứu và hoạch định chính sách.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, lao động nữ càng cần được hỗ trợ để không bị bỏ lại phía sau. Công nghệ có thể mở ra nhiều cơ hội mới: làm việc linh hoạt hơn, tiếp cận thị trường rộng hơn, học tập trực tuyến thuận lợi hơn, khởi nghiệp với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, nếu thiếu kỹ năng số, thiếu thiết bị, thiếu nguồn vốn và thiếu thời gian học tập, khoảng cách phát triển có thể bị nới rộng. Vì vậy, thúc đẩy phụ nữ tham gia chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện đào tạo kỹ thuật, mà còn là quá trình trao quyền, tạo niềm tin và mở rộng không gian phát triển cho phụ nữ trong xã hội hiện đại.a

Chăm lo cho lao động nữ, suy cho cùng, không chỉ là chính sách dành riêng cho phụ nữ, mà là chính sách vì gia đình, vì trẻ em, vì cộng đồng và vì tương lai phát triển bền vững của đất nước. Khi một nữ công nhân có nơi ở ổn định, thu nhập được cải thiện, sức khỏe được chăm sóc, con cái được học hành đầy đủ và đời sống tinh thần được nâng cao, thì không chỉ một cá nhân được hưởng lợi, mà cả gia đình, doanh nghiệp và xã hội đều được củng cố.

Từ góc độ văn hóa, lao động nữ là nơi giao thoa giữa sản xuất và tái sản xuất xã hội, giữa kinh tế và gia đình, giữa sáng tạo và chăm sóc. Nhưng cũng chính vì vậy, nếu thiếu chính sách phù hợp, phụ nữ rất dễ rơi vào tình trạng quá tải: có thể thành công trong công việc nhưng lại kiệt sức trong đời sống cá nhân. Những khẩu hiệu như "giỏi việc nước, đảm việc nhà" chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với sự chia sẻ trách nhiệm từ nam giới, từ gia đình, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Do đó, chăm lo cho lao động nữ không phải là yêu cầu phụ nữ phải cố gắng nhiều hơn, mà là làm cho xã hội trở nên công bằng hơn. Cần thúc đẩy sự chia sẻ trách nhiệm trong gia đình; phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em và người cao tuổi; xây dựng môi trường làm việc thân thiện với gia đình; bảo vệ phụ nữ trước những hình thức phân biệt đối xử; đồng thời tạo điều kiện để họ học tập, nâng cao kỹ năng, chuyển đổi nghề nghiệp và tham gia vào các vị trí lãnh đạo.

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 là dịp để tri ân những người phụ nữ lao động Việt Nam. Nhưng sự tri ân ý nghĩa nhất không nằm ở những lời chúc hay những phần quà mang tính hình thức, mà ở việc làm cho nơi làm việc của họ an toàn hơn, thu nhập tốt hơn, sức khỏe được bảo vệ tốt hơn, con cái được chăm sóc đầy đủ hơn, tài năng được phát huy mạnh mẽ hơn và tiếng nói của họ được lắng nghe nhiều hơn.

Một Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới phải là một Việt Nam nơi phụ nữ được tôn trọng trong lao động, được bảo vệ trong đời sống, được trao cơ hội trong phát triển và được hạnh phúc trong hành trình cống hiến của mình. Khi lao động nữ được nâng đỡ, gia đình sẽ vững vàng hơn; khi phụ nữ được trao quyền, cộng đồng sẽ năng động hơn; và khi phụ nữ được sáng tạo, đất nước sẽ giàu sức sống hơn. Đó chính là thước đo rõ nét của một xã hội phát triển nhân văn, công bằng và bền vững.