Mẹ trăn trở triệt sản cho con gái tự kỷ tuổi dậy thì

Ở tuổi 12, con gái chị Loan (phường Hà Đông, Hà Nội) đã cao lớn như một thiếu nữ. Thế nhưng đằng sau vóc dáng ấy vẫn là tâm hồn của một đứa trẻ ngơ ngác, không thể tự giao tiếp hay biểu đạt những nhu cầu tối thiểu. Mười mấy năm đồng hành cùng con là chừng ấy thời gian vợ chồng chị quen với những tiếng la hét vô cớ, những đêm thức trắng dỗ dành. Nhưng mọi vất vả dường như chưa là gì so với khoảnh khắc chị bàng hoàng nhận ra con bắt đầu bước vào tuổi dậy thì.

Lần đầu tiên thấy con có kinh nguyệt, chị Loan bật khóc vì hoảng sợ. Con gái chị hoàn toàn không hiểu chuyện gì đang xảy ra với cơ thể mình. Bé hoảng loạn, gạt phắt tay mẹ mỗi khi chị cố gắng thay đồ hay hướng dẫn vệ sinh. Cứ mỗi kỳ kinh nguyệt đến, ngôi nhà nhỏ lại trở thành "bãi chiến trường". Vừa dọn dẹp, chị vừa trào nước mắt vì thương con và kiệt sức. Sự bất lực ấy nhân lên gấp bội bởi nỗi lo canh cánh rình rập: Con không thể tự bảo vệ bản thân, nếu chẳng may gặp kẻ xấu xâm hại dẫn đến mang thai ngoài ý muốn thì tương lai của con sẽ đi về đâu?

Chính sự dồn dập của nỗi sợ hãi và áp lực chăm sóc dồn nén qua nhiều năm đã đẩy chị Loan đến một suy nghĩ vội vàng: Phẫu thuật thắt ống dẫn trứng cho con để triệt sản vĩnh viễn, giải thoát cho cả mẹ lẫn con khỏi gánh nặng sinh lý này.

Những hiểu lầm từ nỗi đau và sự ngộ nhận y khoa

Đồng cảm với trăn trở xót xa này của các phụ huynh có con rối loạn phổ tự kỷ, ThS Phan Lan Hương - Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp cho trẻ tự kỷ và chậm phát triển trí tuệ - cho rằng, đây là tâm lý dễ hiểu nhưng khẳng định câu trả lời chắc chắn là không nên thực hiện triệt sản cho trẻ ở độ tuổi vị thành niên. Quyết định này thường xuất phát từ những ngộ nhận lớn về y học mà cha mẹ trong lúc bế tắc đã vô tình bỏ qua.

Thực tế, nhiều cha mẹ lầm tưởng rằng phẫu thuật thắt ống dẫn trứng sẽ làm con mất đi chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng, từ đó giúp gia đình giải phóng khỏi công việc vệ sinh phức tạp. Nhưng dưới góc độ y khoa, phẫu thuật này chỉ thắt/ cắt đoạn ống dẫn trứng để ngăn tinh trùng gặp trứng. Buồng trứng và tử cung của con vẫn hoạt động bình thường. Nội tiết tố vẫn tiết ra và con vẫn có kinh nguyệt đều đặn hàng tháng. Nếu cha mẹ thắt cho con với mục đích "để đỡ phải làm vệ sinh", thì cuộc phẫu thuật này hoàn toàn vô tác dụng, con vừa phải chịu đau đớn mà gánh nặng của người mẹ vẫn hoàn toàn giữ nguyên.

Bên cạnh đó, việc thực hiện một cuộc phẫu thuật xâm lấn đối với một đứa trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ thể nặng tiềm ẩn hàng loạt rủi ro nghiêm trọng về sức khỏe và tâm lý. Việc gây mê toàn thân ở lứa tuổi 12–16 luôn mang theo nguy cơ tai biến y khoa. Khi tỉnh dậy trong môi trường bệnh viện xa lạ với những cơn đau thể xác, trẻ không đủ khả năng ngôn ngữ để diễn tả cảm giác của mình cho bác sĩ hay cha mẹ, dễ dẫn đến những sang chấn tâm lý kéo dài. Đáng nói hơn, việc bắt một đứa trẻ mang hội chứng tăng động phải nằm yên trên giường bệnh để phục hồi vết mổ là một thử thách vô cùng khắc nghiệt đối với cả gia đình.

Chưa kể, về mặt pháp lý, luật pháp Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt quyền bất khả xâm phạm thân thể của người khuyết tật. Phụ huynh chỉ có quyền quyết định các can thiệp y tế nhằm mục đích chữa bệnh cho con. Triệt sản không phải là một phương pháp chữa bệnh, vì vậy các bệnh viện chính quy chắc chắn sẽ từ chối thực hiện thủ thuật này cho trẻ em dưới 18 tuổi.

Bảo vệ con bằng khoa học và sự thấu hiểu

Từ kinh nghiệm đồng hành lâu năm cùng các gia đình có trẻ đặc biệt, ThS Phan Lan Hương chỉ ra rằng, y học hiện đại đã có những giải pháp nội khoa rất nhẹ nhàng, an toàn và nhân văn hơn nhiều so với việc can thiệp dao kéo.

Thay vì chọn con đường phẫu thuật đầy rủi ro, cha mẹ có thể đưa con đến các bệnh viện phụ sản tuyến đầu (như BV Từ Dũ, BV Phụ sản Trung ương, BV Phụ sản Hà Nội...) để được bác sĩ tư vấn phương pháp cấy que tránh thai hoặc tiêm thuốc nội tiết định kỳ. Phương pháp này không chỉ mang lại hiệu quả ngừa thai lên đến 99%, giúp bảo vệ trẻ tuyệt đối trước nguy cơ mang thai ngoài ý muốn nếu chẳng may gặp rủi ro, mà còn mang lại một "tác dụng phụ" vô cùng giá trị trong trường hợp này. Tác động của thuốc nội tiết sẽ làm niêm mạc tử cung không dày lên, giúp trẻ tạm thời không có kinh nguyệt hoặc chỉ ra một lượng rất nhỏ. Nhờ đó, người mẹ hoàn toàn giải tỏa được áp lực chăm sóc vệ sinh hàng tháng.

Điều quan trọng là các thủ thuật này chỉ diễn ra trong vòng 5 phút tại phòng khám, không gây đau đớn hay tổn thương lâu dài. Khi con lớn hơn hoặc khi gia đình không còn nhu cầu, chỉ cần tháo que cấy ra là cơ thể của trẻ lại trở về trạng thái sinh lý bình thường.

"Bảo vệ một đứa trẻ đặc biệt bước vào tuổi dậy thì đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu và các kiến thức y khoa đúng đắn. Đừng vì những nỗi lo lắng, bế tắc nhất thời mà lựa chọn giải pháp dao kéo gây tổn thương cả đời cho con", ThS Phan Lan Hương nhắn gửi.