Nối dài mạch nguồn văn hóa Thái

Học văn hóa từ những câu chuyện của cha ông

Hà Thị Khánh Huyền ở bản Kho Mường, xã Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa (21 tuổi), đã có cơ hội tiếp cận nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái thông qua những người đi trước và các hoạt động truyền dạy tại địa phương. Những buổi tập huấn như lớp học lần này là dịp để người trẻ được học một cách bài bản hơn về những giá trị văn hóa vốn đã hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Huyền cho biết, qua lớp tập huấn, em được tìm hiểu thêm về các bài khắp Thái, những điệu múa, điệu xòe, cách đánh trống, đánh chiêng cũng như nguồn gốc của một số điệu múa, điệu xòe truyền thống.

Theo Huyền, điều quan trọng của việc truyền dạy văn hóa không chỉ nằm ở việc biết một bài hát, một điệu múa hay cách sử dụng một loại nhạc cụ. Đằng sau mỗi làn điệu còn có những câu chuyện gắn với đời sống của cộng đồng.

Chẳng hạn, một số tiết mục dân gian được hình thành từ chính những hoạt động lao động, sinh hoạt thường ngày. Những công việc quen thuộc của người dân được tái hiện, rồi trở thành chất liệu để sáng tạo nên các bài hát, điệu múa. Vì vậy, khi được truyền dạy, người trẻ không chỉ học cách biểu diễn mà còn hiểu hơn về nguồn gốc và ý nghĩa của văn hóa.

Đây cũng là điều khiến các lớp tập huấn có ý nghĩa đối với việc bảo tồn văn hóa phi vật thể. Bởi nếu chỉ dừng ở việc biểu diễn, một tiết mục có thể được duy trì trong một thời gian nhất định. Nhưng khi thế hệ trẻ hiểu được nguồn gốc, giá trị và câu chuyện phía sau, việc truyền dạy mới có cơ hội được tiếp nối lâu dài.

Huyền cho rằng, những nghệ nhân, người có kinh nghiệm chính là những người giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Họ có thể chỉ ra đâu là cách thể hiện đúng, đâu là những chi tiết đã bị thay đổi theo thời gian, từ đó giúp người trẻ có cơ sở để tiếp tục thực hành và truyền lại cho cộng đồng và giới thiệu với du khách.

Văn hóa tạo sức hút cho du lịch cộng đồng

Không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống, các bản làng của người Thái ở Thanh Hóa còn đang có thêm cơ hội phát huy văn hóa thông qua hoạt động du lịch. Lương Thùy Linh, 26 tuổi, xã Pù Luông, lựa chọn gắn bó với quê hương một phần bởi nhận thấy địa phương có nhiều tiềm năng phát triển du lịch. Trong đó, văn hóa, văn nghệ truyền thống là một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn đối với du khách.

Theo Thùy Linh, trong đời sống của cộng đồng người Thái, văn hóa không phải một sản phẩm được tạo ra để phục vụ du lịch. Đó trước hết là những giá trị gắn với cuộc sống, với sinh hoạt và ký ức của cộng đồng. Khi du lịch phát triển, những giá trị ấy có thêm cơ hội được giới thiệu rộng rãi hơn.

Thực tế này cho thấy mối quan hệ hai chiều giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch. Khi có du khách, những làn điệu dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống có thêm không gian để trình diễn; bản sắc văn hóa cũng góp phần tạo nên sự khác biệt cho du lịch cộng đồng. 

Tại địa phương, các đội văn nghệ quần chúng đang trở thành lực lượng quan trọng trong việc thực hành và giới thiệu văn hóa truyền thống. Linh cho biết đội văn nghệ nơi chị tham gia có nhiều thành viên cùng luyện tập, tìm tòi những tiết mục phù hợp, trong đó có cả những nội dung được truyền dạy từ các lớp tập huấn.

Việc truyền dạy vì thế không chỉ diễn ra trong phạm vi gia đình hay cộng đồng nhỏ mà có thể được mở rộng thông qua các đội văn nghệ, các hoạt động giao lưu và những chương trình phục vụ du khách. Tuy nhiên, theo Linh, để văn hóa được bảo tồn đúng, việc học hỏi từ những nghệ nhân và những người am hiểu văn hóa ở các địa phương khác là rất cần thiết.

Mỗi vùng người Thái có thể có những nét riêng trong cách hát, múa, sử dụng nhạc cụ hay tổ chức các hoạt động văn hóa. Có những giá trị ở nơi này vẫn được gìn giữ, thực hành nhưng tại nơi khác lại đứng trước nguy cơ mai một. Những lớp tập huấn vì thế trở thành nơi gặp gỡ của những người cùng chung mong muốn gìn giữ văn hóa, để tri thức được sẻ chia, những giá trị được bồi đắp và những làn điệu truyền thống tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.