Người tiêu dùng đang đánh cược sức khỏe vào các sản phẩm không rõ nguồn gốc

Nước thủy tinh có thể gây bỏng nặng đường tiêu hóa

Trong bối cảnh nhiều vụ việc liên quan đến ngộ độc thực phẩm, hóa chất độc hại và phụ gia công nghiệp bị phát hiện trong thực phẩm, dư luận ngày càng lo ngại trước những hình thức chế biến "biến tướng" nhằm tạo độ giòn, độ dai, bảo quản lâu cho thực phẩm. Gần đây, thông tin về việc ngâm ốc bằng "nước thủy tinh" (Natri silicate – Na₂SiO₃) và các sản phẩm như lạp xưởng nướng đá không rõ nguồn gốc xuất xứ tiếp tục gióng lên hồi chuông báo động về an toàn sức khỏe cộng đồng.

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, Natri silicate (Na₂SiO₃), thường được gọi là "nước thủy tinh", vốn là hóa chất công nghiệp, có tính kiềm mạnh, kết dính và độ bền cao, được sử dụng trong chống thấm sàn nhà vệ sinh, xử lý bề mặt vật liệu, xây dựng, sản xuất công nghiệp. 

"Đây là một chất kiềm mạnh, có tính ăn mòn rất cao. Khi khô, nó tạo lớp cứng như thủy tinh, vì vậy trong dân gian hay gọi là nước thủy tinh. Tuyệt đối không phải chất được phép sử dụng trong thực phẩm"- bác sĩ Trung Nguyên nhấn mạnh.

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, trong y văn và thực tế lâm sàng, Trung tâm Chống độc đã từng tiếp nhận nhiều ca bệnh nhân uống nhầm hoặc tự tử bằng hóa chất này. "Khi uống vào, nó gây tổn thương trực tiếp niêm mạc đường tiêu hóa, từ miệng, họng, thực quản, dạ dày đến ruột. Bỏng hóa chất xảy ra rất nhanh, thường biểu hiện ngay trong ngày đầu tiên với đau rát, loét, viêm, chảy máu, thậm chí thủng đường tiêu hóa"- ông Nguyên thông tin với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam.

Ở góc độ an toàn thực phẩm, việc sử dụng Natri silicate để ngâm thực phẩm như ốc là cực kỳ nguy hiểm. Dù có thể bị pha loãng, nhưng bản chất đây vẫn là chất kiềm ăn mòn. "Nếu đưa vào thực phẩm, nguy cơ tổn thương niêm mạc tiêu hóa vẫn tồn tại. Có thể gây viêm loét thực quản, viêm dạ dày, viêm loét dạ dày – tá tràng cấp tính. Nếu phơi nhiễm kéo dài, ăn thường xuyên, không loại trừ khả năng gây viêm loét thực quản, dạ dày tá tràng, hình thành bệnh lý viêm mạn tính đường tiêu hóa, tổn thương lâu dài mà người bệnh không dễ nhận biết ngay nguyên nhân"- bác sĩ Nguyên cảnh báo.

Đáng lo ngại là các biểu hiện bệnh lý này rất dễ bị nhầm với viêm loét dạ dày tá tràng thông thường, khiến việc chẩn đoán nguyên nhân do hóa chất thực phẩm trở nên khó khăn. "Rất nhiều trường hợp ngộ độc thực phẩm, phơi nhiễm hóa chất không được chẩn đoán đúng nguyên nhân. Người bệnh chỉ được ghi nhận là viêm dạ dày, viêm ruột, rối loạn tiêu hóa, trong khi nguồn gốc thực sự là từ thực phẩm độc hại"- ông Nguyên phân tích.

Không chỉ riêng Natri silicate, Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đã ghi nhận nhiều vụ việc liên quan đến cồn công nghiệp methanol, hóa chất sát trùng giả, dung môi công nghiệp, gây tử vong hàng loạt, nhưng việc xử lý hình sự vẫn rất hiếm. Điều này khiến các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm tiếp tục tái diễn, ngày càng tinh vi và nguy hiểm hơn.

Rủi ro mà người tiêu dùng khó nhận diện

Bên cạnh câu chuyện "nước thủy tinh", một vấn đề khác cũng đang gây lo ngại là các sản phẩm như lạp xưởng nướng đá, xúc xích, đồ ăn chế biến sẵn không rõ nguồn gốc xuất xứ, được bày bán tràn lan trên thị trường, mạng xã hội và các điểm bán hàng rong.

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, nguy cơ lớn nhất của các sản phẩm này là không thể kiểm soát thành phần bên trong. "Không có giấy tờ, ai chịu trách nhiệm, không công bố chất lượng, không đăng ký lưu hành, thì không ai biết bên trong là gì: phụ gia, hóa chất bảo quản, phẩm màu, hay thậm chí hóa chất công nghiệp. Việc xét nghiệm thực phẩm đó để đánh giá an toàn hay không thì phải làm nhiều chất, ít nơi làm được, cực kỳ khó, tốn kém nên rất dễ lọt lưới", ông nói. Thêm vào đó, khâu hậu kiểm với các sản phẩm đã lưu hành trên thị trường hiện này còn rất hạn chế.

Điều này đồng nghĩa với việc người tiêu dùng đang đánh cược sức khỏe của chính mình khi sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc. "Ăn vào thì rất khó nói ngay nguy cơ nhưng cả về trước mắt lẫn lâu dài, đây là rủi ro sức khỏe rất lớn" - bác sĩ Nguyên nhấn mạnh.

Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên khuyến cáo người tiêu dùng chỉ sử dụng các sản phẩm có đăng ký sản xuất, đăng ký lưu hành, được kiểm soát bởi cơ quan chức năng. Phải có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, hệ thống phân phối hợp pháp, hóa đơn chứng từ minh bạch. Đó là cách duy nhất để người dân và Nhà nước có thể kiểm soát các sản phẩm. Người dân mua bán chính thức thì đóng thuế giúp nhà nước có nguồn thu, qua đó có kinh phí để tổ chức kiểm soát đảm bảo các sản phẩm an toàn và chất lượng."

Theo ông, việc mua bán trôi nổi, qua mạng xã hội, hàng rong không kiểm soát là lỗ hổng lớn của an toàn thực phẩm. Khi không có quản lý nhà nước, không có truy xuất nguồn gốc, thì không ai chịu trách nhiệm nếu xảy ra ngộ độc, tổn hại sức khỏe hay tử vong.

Ở góc độ xã hội, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên cho rằng cần siết chặt hơn nữa chế tài pháp luật, đơn giản hóa thủ tục xử lý vi phạm, tăng tính răn đe thực sự. "Thực tế, nhiều vụ gây hậu quả rất nặng, chết người, tổn hại sức khỏe cộng đồng, nhưng việc xử lý hình sự rất hiếm. Điều đó khiến vi phạm an toàn thực phẩm không đủ sức răn đe. Luật cần nghiêm khắc hơn, dễ thực thi hơn, nhanh hơn, mạnh hơn, thì mới có tác dụng răn đe, ngăn chặn, bảo vệ được sức khỏe người dân"- ông Trung Nguyên nhấn mạnh.