PHỤ NỮ DAO ĐỎ RẠNG NGỜI HẠNH PHÚC TRONG NGÀY HỘI "KÉO VỢ"

Ở vùng Tây Bắc của Tổ quốc, nhiều tộc người có tục kéo vợ như người Mông, người Hà Nhì, người Mảng… Với người Dao đỏ ở cao nguyên Dào San, tục kéo vợ mang tính nhân văn, bình đẳng giới, tôn trọng quyền hạnh phúc trong hôn nhân của người phụ nữ.

Bình đẳng trong hôn nhân

Xã Vàng Ma Chải là điểm cực Bắc của tỉnh Lai Châu, nằm trên cao nguyên Dào San, giáp Trung Quốc. Cánh bộ đội biên phòng, giáo viên cắm bản của miền biên viễn hay ví von địa danh này với cái tên "Vàng mắt phải" bởi đi đến được điểm cực bắc này phải băng qua địa danh nổi tiếng "ruồi vàng, bọ chó vùng Phong Thổ", rồi ngược con dốc Dào San có độ cao 1600m, băng qua xứ lạnh mây mù quanh năm Mù Sang, rồi lại thụt xuống thung sâu Ma Li Chải, rồi lại ngược con dốc yên ngựa Mồ Sì San mới đến bản Sì Chooang, xã Vàng Ma Chải thì cũng "vàng cả mắt phải".

Ở bản Sì Chooang, xã Vàng Ma Chải (huyện Phong Thổ - Lai Châu) còn lưu giữ một tập tục kỳ lạ, huyền bí của tộc người Dao đỏ. Đó là tục kéo vợ, để trai gái đến tuổi xây dựng gia đình có thể thành vợ, thành chồng - bình đẳng trong hôn nhân. 

Theo bộ đội biên phòng, chúng tôi hành quân qua những cung núi của 8 xã biên giới khu vực Dào San của huyện Phong Thổ, đến bản Sì Chooang ở xã Vàng Ma Chải để mục sở thị tục kéo vợ kỳ lạ và độc đáo của người Dao đỏ miền biên viễn.

Ông thầy cúng Tẩn Phủ Nhiêu khề khà kể rằng: "Từ xa xưa, người Dao đỏ ở Vàng Ma Chải có tục lệ, chàng trai muốn xin cưới người mình yêu thì phải nộp cho nhà gái và dân bản 70 đồng bạc trắng, 70 vò rượu và 2 con lợn". Số lễ vật này tương đương với một gia tài lớn mà một đời người làm lụng vất vả cũng không thể làm ra. Nếu chàng trai không nộp đủ số lễ vật thì sẽ bị quan lang và dân bản bắt vạ, phải đi làm nô lệ, phục dịch nhà quan quang lang đến hết đời".

Chính vì cái tục lệ này, nhiều đôi trai gái người Dao đỏ vùng Vàng Ma Chải phải lòng nhau nhưng không thể thành vợ thành chồng, truyền đời thành những bài ca ai oán.

Nâng chén rượu ngô với khách phương xa, ông Nhiêu kể tiếp câu chuyện huyền sử của người Dao đỏ. Tự xa xưa, người Dao đỏ lưu truyền một câu chuyện về chàng trai nghèo người Dao đỏ ở Vàng Ma Chải đem lòng yêu con gái quan lang trong vùng. Đôi trai gái thề non hẹn biển rủ nhau đi trốn. Họ băng qua những thung núi sâu hun hút, đến đỉnh Sì Lở Lầu thì được Bàn Vương (thần linh của người Dao) báo mộng, dạy cho cách kéo vợ, để lách luật lệ của nhà lang và dân bản. Từ đó, người Dao đỏ vùng Vàng Ma Chải có tục kéo vợ ngày Xuân.

Những đám kéo rầm rộ nhất là bắt đầu từ ngày mùng 1 Tết âm lịch đến hết rằm tháng Giêng. Kéo vợ ngày Tết thì không bị bắt vạ. Và đặc biệt, tục kéo vợ của người Dao đỏ khác hẳn với tục kéo vợ của các đồng bào Tây Bắc khác.

Theo luật tục, khi chàng trai kéo cô gái về nhà mà cô gái không đồng ý làm vợ thì phải trả cô gái về ngay và phải mang một con gà và chai rượu sang ta lỗi với bố mẹ cô gái.

Ông Tẩn Kim Vần, già bản Sì Chooang cho biết, những chàng trai ở Vàng Ma Chải không ai là không đi kéo vợ. Sau khi kéo cô gái về nhà 3 ngày, hỏi cô gái có đồng ý làm vợ mình không? Nếu cô gái đồng ý thì chỉ việc mang con gà, chai rượu sang nhà bố mẹ vợ báo cáo rồi làm thủ tục đăng ký kết hôn. Còn nếu sau 3 ngày, cô gái không đồng ý thì chàng trai phải để cô gái về, rồi đợi mùa xuân sau đi kéo vợ tiếp.

"Càng chống đối thì càng hạnh phúc"

Theo phong tục, khi chàng trai kéo thì cô gái phải chống đối kịch liệt. Người ta tin rằng, cô gái càng chống đối thì cặp vợ chồng ấy sau này càng có nhiều con cái khoẻ mạnh và hạnh phúc.

Ông Vần nay đã hơn 80 tuổi và ông đi kéo vợ từ năm 19 nhưng ông mới tổ chức đám cưới cho mình cách đây 10 năm. Tục lệ của người Dao đỏ ở Vàng Ma Chải quy định rằng, sau khi kéo cô gái về nhà thì nghiễm nhiên đôi trai gái đó đã nên vợ, thành chồng. Họ có thể sống với nhau, sinh con đẻ cái, làm ăn cho đến khi của cái dư thừa rồi mới tổ chức đám cưới. Tục kéo vợ được người Dao đỏ ví như "ông tơ, bà nguyệt" để se duyên hạnh phúc cho đôi lứa.

Đúng ngày rằm tháng Giêng, chúng tôi theo chân cô gái Tẩn Mý Mây, con gái của ông thầy cúng Tẩn Phủ Nhiêu lên rừng tham gia tục kéo vợ. Tẩn Mý Mây cho biết: "Em đã hẹn bạn trai em là Tẩn Kim Hùng ở đây rồi, anh ấy sẽ rủ bạn đến kéo em về".

Các cô gái Dao đỏ trong những bộ trang phục rực rỡ nhất, đẹp nhất, e thẹn ngồi khâu vá hay lấp ló đâu đó trong tán rừng. Còn dân bản thì mặc trang phục truyền thống rực rỡ ra đầu bản để chứng kiến những đám kéo của con em bản mình.

Người yêu của Mây là Hùng, đến như một cơn gió, tay nắm lấy Tẩn Mý Mây rồi cùng với hai bạn trai khác kéo về đầu bản giữa tiếng hò reo của bà con. Trong khi đó, Tẩn Mý Mây quyết liệt chống đối, nằm ngang ra đường, thậm chí khi đi qua những tán cây còn dùng cả tay và chân ôm vào cây để cản trở.

Khi đưa bạn gái về đến nhà và giao cho mẹ mình, Hùng mới hả hê khoe: "Bạn gái em "chống đối" quyết liệt lắm! Giờ em phải mang rượu với gà sang chào bố vợ Tẩn Phủ Nhiêu đây".

Khi Hùng đi khỏi nhà thì ngay đầu bản lại huyên náo, bà con Dao đỏ đang cổ vũ cho một đám kéo vợ khác. Ông Tẩn Phủ Nhiêu cười khoe: "Không tính những đám kéo vợ mấy ngày trước, ngày rằm hôm nay còn phải có 7 đám kéo vợ nữa. Những đôi trai gái nào trong bản Sì Chooang này phải lòng nhau, dân bản chúng tôi đều đếm được hết. Ngày rằm này phải kéo hết không thì phải đợi mùa Xuân sang năm".

Khi những khối sương mù ập xuống thung lũng Vàng Ma Chải, trời tắt nắng thì đâu đó trên tán rừng đầu bản vẫn còn tiếng gọi bạn, tiếng người cổ vũ, tiếng bước chân thình thịch của những đám kéo vợ cuối cùng. Nâng chén rượu ngô thơm lừng đầu Xuân, bà Tẩn Mý Khé, vợ ông Tẩn Phủ Nhiêu móm mém hỏi: "Chú có thấy ngày hội kéo vợ ở bản ta vui không?". Chén rượu ngô miền biên viễn se lưỡi thơm lạ, lạ như chính cái phong tục kéo vợ đầy tính nhân văn đang được người Dao đỏ ở nơi này lưu truyền.

Hơn 80 tuổi đời, bà Tẩn Mý Khé bảo rằng, bà chưa thấy đôi vợ chồng nào đi đến hôn nhân bằng hình thức kéo vợ ở nơi này mà ly dị hoặc bỏ nhau. Bởi, chỉ ở miền biên viễn Vàng Ma Chải này, tục kéo vợ xuất phát từ tình yêu đôi lứa và không phải là cưỡng ép.