Trong nhiều thập niên, phụ nữ thường được nhắc đến như những người “giữ lửa gia đình”, nhưng khi nền kinh tế chuyển mình, xã hội phát triển, vai trò của họ ngày càng mở rộng. Ngày nay, họ không chỉ tham gia lao động, sản xuất mà còn trở thành doanh nhân, nhà quản lý, chủ doanh nghiệp. Các doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo đang tạo ra việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và góp phần đa dạng hóa nền kinh tế.

Dùng tư duy hiện đại nâng tầm giá trị nghề truyền thống

Phố cổ Hội An những ngày giao mùa mang vẻ đẹp trầm mặc của những bức tường vàng rêu phong và dòng sông Hoài lững lờ trôi. Trong không gian di sản ấy, tại Faifo Tailor, chị Đinh Thị Thùy Nga (SN 1991, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng) đang kiên trì theo đuổi hành trình kết nối nghề may truyền thống với hơi thở của thời đại.

Tôi gặp chị Nga lần đầu trong một chương trình khởi nghiệp. Giữa rất nhiều câu chuyện kinh doanh, câu hỏi của chị khiến người nghe phải suy ngẫm: “Làm thế nào để một doanh nghiệp với sản phẩm của người bản địa vừa giữ được nét đẹp truyền thống, vừa bắt kịp xu hướng thời đại và tiếp cận khách hàng quốc tế?”.

Đó không chỉ là câu hỏi của một người làm nghề mà còn là trăn trở của một thế hệ doanh nhân trẻ mong muốn nâng tầm giá trị bản địa.

Thay vì chọn con đường “thời trang nhanh”, chị Nga quyết định đi theo hướng bền vững hơn: Kết nối những nghệ nhân may đo lâu năm với đội ngũ thợ trẻ, cùng nhau gìn giữ kỹ thuật may đo tinh xảo đã tồn tại hơn 400 năm ở Hội An.

Tinh thần tự chủ của người phụ nữ trẻ ấy không nằm ở khẩu hiệu mà thể hiện trong từng chi tiết nhỏ của nghề. “Người thợ may của chúng tôi không hút thuốc. Khi đầu óc minh mẫn, từng mũi kim sẽ chuẩn chỉnh, không có đường chỉ thừa hay lệch”, chị Nga nói.

Trong không gian Faifo Tailor hôm nay, công nghệ và truyền thống đang song hành. Trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng vào quy trình “may đo không chạm”, trong khi chất liệu vải cũng được lựa chọn theo hướng bền vững như sợi dứa hay sợi sen...

Nữ doanh nhân ấy tự kiến tạo con đường của mình, nơi mỗi bộ trang phục được may không chỉ để mặc, mà còn để kể câu chuyện của người thợ, của vùng đất Hội An. Và mỗi khách hàng được tôn vinh qua từng túi áo, nếp vải, nút xà cừ khắc tên riêng.

"Dệt" sinh kế bền vững cho bản làng

5 giờ sáng, mây trắng bảng lảng bên triền núi, không khí se lạnh phủ lên điểm du lịch cộng đồng Ch'chim rộng hơn 2ha. Ở đó, chị Bríu Thị Dung (SN 1975, xã Tây Giang, TP Đà Nẵng) đang bắt đầu một ngày mới bằng tiếng thoi đưa lách cách bên khung dệt.

Người phụ nữ Cơ Tu ấy không chỉ dệt vải, chị “dệt” sinh kế bền vững cho bản làng. “Trước đây, cuộc sống gia đình tôi rất khó khăn. Từ khi phát triển du lịch cộng đồng, chúng tôi không chỉ cải thiện được thu nhập mà còn thấy tự hào khi góp phần quảng bá nét đẹp truyền thống của người Cơ Tu đến du khách trong và ngoài nước”, chị Dung chia sẻ.

Không còn thụ động chờ trợ cấp, chị Dung trở thành người truyền dạy dệt may thổ cẩm cho các hộ dân trong xã. Người phụ nữ Cơ Tu này quan niệm, dệt không chỉ tạo ra tấm vải mà là "nối sợi chỉ" văn hóa từ đời này sang đời khác.

Tinh thần tự chủ, tình yêu với nghề truyền thống của chị Dung đã lan tỏa đến những thế hệ trẻ trong gia đình. Alăng Thị Bang, con gái của chị Dung, nhớ lại lời mẹ: “Mẹ bảo đây là nghề truyền thống của đồng bào mình, phải học để lưu giữ. Truyền nghề cũng chính là giữ văn hóa cho thế hệ mai sau”.

Ngay cả cô cháu ngoại Bríu Thị Hồng 10 tuổi cũng đã biết "đưa thoi, nén chỉ" để tiếp nối dòng chảy văn hóa ấy.

Bà Lê Thị Kim Vị, Chủ tịch Hội LHPN xã Tây Giang, khẳng định: “Chị Bríu Thị Dung đã tạo việc làm, tăng thu nhập cho nhiều người dân địa phương. Câu chuyện của chị một lần nữa khẳng định, phụ nữ vùng cao hoàn toàn có thể làm chủ cuộc đời mình, có thể góp phần phát triển kinh tế, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của cộng đồng”.

Trong thời đại mới, tri thức không chỉ nằm trong sách vở hay giảng đường mà còn ở khả năng học tập suốt đời, là tinh thần dám thử nghiệm và không ngừng cập nhật những công nghệ mới. Khi tri thức trở thành sức mạnh, phụ nữ sẽ có thêm nền tảng vững chắc để khẳng định mình và đóng góp ngày càng nhiều hơn vào sự phát triển của xã hội.

Gieo "hạt giống" sáng tạo trên bục giảng

Trên bục giảng Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Bàn Thạch, TP Đà Nẵng), cô Phạm Thị Ái Vân (SN 1981) thường bắt đầu tiết học Lịch sử bằng những câu hỏi mở. Từ đó, học sinh từng bước khám phá các sự kiện lịch sử theo cách sinh động hơn, thông qua hoạt động tương tác, mô phỏng và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Ít ai biết rằng, đằng sau những tiết học sinh động ấy là những đêm cô Ái Vân mày mò học tiếng Anh, tìm hiểu các phần mềm mới. Hành trình ấy kéo dài suốt nhiều năm, đưa cô trở thành chuyên gia giáo dục sáng tạo của Microsoft trong 7 năm liên tiếp.

Không chỉ dừng ở PowerPoint tương tác, cô còn ứng dụng nhiều công cụ hiện đại như Kahoot!, Quizlet, Canva for Education hay Tinkercad để biến lớp học thành không gian sáng tạo.

Nhưng với cô, công nghệ lại không phải là mục tiêu cuối cùng. “Công nghệ chỉ là phương tiện. Tình yêu nghề mới là đích đến”, cô Ái Vân khẳng định.

Trong lớp học của cô, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức lịch sử mà còn học cách phản biện, kiểm chứng thông tin. Em Nguyễn Ánh Mai Lâm, một học sinh của cô, chia sẻ: “Cô luôn khuyến khích tụi em sáng tạo, không ngừng đặt câu hỏi và phản biện. Cô giống như một người truyền cảm hứng thầm lặng, không chỉ về lịch sử mà còn với công nghệ”.

Theo thầy Phan Văn Lĩnh, Phó hiệu trưởng nhà trường, những phương pháp dạy học của cô Ái Vân đã giúp học sinh phát triển cả năng lực và phẩm chất, phù hợp với định hướng giáo dục hiện đại.

Gen Z gia nhập "thế giới" trí tuệ nhân tạo

Phạm Lê Lâm Vy (SN 2008, phường Điện Bàn, TP Đà Nẵng) là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ phụ nữ trẻ đang bước vào kỷ nguyên AI.

Nữ sinh Trường THPT chuyên Lê Thánh Tông này đã mạnh mẽ dấn thân vào một lĩnh vực đầy gai góc và mới mẻ. Với Vy, tự chủ tri thức không chỉ là chinh phục đỉnh cao học thuật mà là việc định nghĩa lại sự đóng góp của giới trẻ Việt Nam trên "bản đồ" công nghệ thế giới.

Hành trình của Vy là sự kết hợp giữa tư duy logic sắc sảo và kỷ luật thép hiếm thấy ở tuổi 17. Để theo đuổi đam mê, Vy duy trì một lịch trình khắc nghiệt: Bắt đầu ngày mới từ 3 giờ sáng, tận dụng từng phút để nghiên cứu tài liệu và điều hành dự án.

Sự tự chủ của nữ sinh xứ Quảng ấy còn nằm ở cách em tư duy về AI không phải như một công cụ mà là phương thức để mở rộng giới hạn sáng tạo. Vượt qua 1.000 thí sinh trên toàn quốc, Phạm Lê Lâm Vy đã đạt giải "Tài năng trẻ" tại cuộc thi Trí tuệ nhân tạo Việt Nam 2024.

Sự tự chủ của Lâm Vy còn gắn liền với trách nhiệm xã hội. Em đau đáu trước thực trạng nhiều bạn trẻ hiện nay thiếu niềm tự hào về gốc gác quê hương. Đó là lý do Lâm Vy quyết tâm thực hiện dự án "Youth+ Quảng Nam", với hy vọng đánh thức tiềm năng lãnh đạo và khát khao cống hiến của thế hệ trẻ xứ Quảng.

Dù từng có lúc kiệt sức đến mức phải nhập viện, Lâm Vy vẫn kiên định với lựa chọn của mình: “Em tin là mình sẽ rút ra được những bài học vô cùng quý giá từ thất bại”.

Sự tự chủ của người phụ nữ thời đại mới không chỉ nằm ở việc được trao cơ hội mà còn ở quyền được lựa chọn: Con đường học tập, nghề nghiệp, cách sống và cả những giá trị mà họ muốn theo đuổi.

Mạnh mẽ bước ra khỏi "vùng an toàn"

Năm 2025 của Hoàng Thị Phương Thanh (SN 2002, Lâm Đồng) không được đánh dấu bằng sự thăng tiến hay bảng thành tích ấn tượng. Cô chọn một lối rẽ mà không ít người coi là mạo hiểm: Nghỉ việc để tìm lại chính mình. Với cô, tự chủ không chỉ là có một công việc để nuôi sống bản thân mà là quyền được khước từ sự an phận khi nó không còn tương thích với khát vọng trưởng thành.

Trước khi đặt bút ký vào lá đơn nghỉ việc, Phương Thanh đã có những điều mà nhiều người coi là "vùng an toàn": Một công việc đúng chuyên môn, thu nhập ổn định và niềm tin từ gia đình. Nhưng chính trong sự êm đềm ấy, cô nhận thấy mình đang dần đánh mất sự hào hứng mỗi sáng thức dậy.

“Có những lần "sự ổn định" đã làm mình tạm quên đi mục tiêu ban đầu. Cho tới một ngày mình thấy không còn hào hứng với những gì mình làm hằng ngày nữa. Mình biết tới lúc phải thay đổi rồi”, Phương Thanh chia sẻ.

Cô gái thế hệ 10X này không chọn nghỉ việc trong sự bốc đồng, mà đó là một cuộc "ly hôn" có tính toán với "vùng an toàn". Thanh đối diện với áp lực tài chính, nỗi lo âu về những khoảng trống trong hồ sơ xin việc và cả những ánh nhìn hoài nghi. Thế nhưng, cô quan niệm rằng: “Không ai buộc mình phải ổn định mãi mãi, cũng như không phải tất cả đều phải bước ra vùng an toàn theo phong trào. Quan trọng là ta biết mình cần gì”.

Nhìn lại quyết định của mình, Phương Thanh hiểu rằng thành tựu lớn nhất của cô không phải là sự thay đổi công việc, mà là sự thay đổi trong tư duy sống. Cô nhận ra rằng, phụ nữ thời đại mới không cần phải gồng mình để chứng minh điều gì với xã hội; họ chỉ cần tự chủ để không bỏ quên chính mình giữa những kỳ vọng của đám đông.

Dừng lại để tử tế với chính mình

Nếu Phương Thanh chọn bước ra khỏi "vùng an toàn" của chính mình thì Bùi Trúc Phương (SN 1995, TPHCM) lại chọn một hành trình khác: Dừng lại để chữa lành.

Ở tuổi 18, Trúc Phương phải đối diện với cú sốc mất cả cha lẫn mẹ. Giữa vòng xoáy của sự cô độc và căn bệnh trầm cảm chực chờ nuốt chửng, cô gái ấy đã không chọn cách buông xuôi. Trúc Phương chọn rẽ ngang, từ bỏ giảng đường đại học, dùng lăng kính máy ảnh để nhìn ngắm thế giới và cũng là để soi rọi vào tâm hồn của mình.

Cô gái ấy xách ba lô lên đường, đi qua nhiều quốc gia, làm nhiều việc để tự nuôi sống bản thân và tự chi trả cho những chuyến đi. Trúc Phương không dịch chuyển để trốn chạy mà để hiểu rõ mình là ai.

Trúc Phương trải lòng: “Mình từng nghĩ, nếu mình sống không tử tế thì mẹ sẽ buồn lắm. Cái khổ của mình không phải là tất cả, mình phải tự đứng vững để mẹ ở nơi xa được an lòng”.

Sự tự chủ của Phương còn thể hiện ở việc "dừng lại" đúng lúc. Sau hơn một thập kỷ bôn ba, khi đã đi qua những khủng hoảng của tuổi 30, Trúc Phương chọn mở một quán cà phê nhỏ, một không gian mà chị gọi là "nơi để về".

Ở đó, chị không thúc ép bản thân phải thành công theo tiêu chuẩn của xã hội, không cần chứng minh điều gì với ai. Ở tuổi ngoài 30, Trúc Phương chọn sống chậm, sống lành, dành cho mình một khoảng bình yên đủ rộng để tự chữa lành bản thân.

Nội dung & Thiết kế: THÚY HIỀN