THẾ GIỚI TƯỞNG NHỚ NHÀ BẢO TỒN ĐỘNG VẬT GIÀU LÒNG TRẮC ẨN

Jane Goodall vừa qua đời ngày 1/10/2025. Bà là người tiên phong, người ủng hộ không biết mệt mỏi và là nhà bảo tồn giàu lòng trắc ẩn, người đã truyền cảm hứng cho những người khác quan tâm đến loài linh trưởn và tất cả các loài động vật trong suốt cuộc đời 91 năm trọn vẹn của bà, theo lời tri ân từ khắp nơi trên thế giới.

Sự ra đi của bà lại khơi mở một làn sóng tưởng nhớ với nhiều câu chuyện được chia sẻ về Goodall và công trình của bà đã truyền cảm hứng cho sự nghiệp của họ như thế nào. Những lời tưởng nhớ cũng bao gồm lời cam kết tôn vinh ký ức về Goodall bằng cách tăng cường nỗ lực bảo vệ một hành tinh đang rất cần điều đó.

Cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden, người đã trao tặng bà Huân chương Tự do của Tổng thống ngay trước khi rời nhiệm sở, đã chia sẻ trên mạng xã hội rằng Jane Goodall đã truyền tải những thông điệp hy vọng, "khuyến khích một phong trào toàn cầu bảo vệ hành tinh". 

Nhà báo Maria Shriver thì gọi Goodall là "một nhân vật huyền thoại và một người bạn", trong khi người sáng lập PETA Ingrid Newkirk cho biết bà "đã thay đổi mãi mãi cách chúng ta nhìn nhận các loài động vật đồng loại".

Nổi tiếng thế giới

Nhà nghiên cứu linh trưởng người Anh Jane Goodall được biết đến với công trình đột phá của bà với loài tinh tinh nhưng bà đã dành cả cuộc đời để giúp đỡ tất cả các loài động vật hoang dã - một niềm đam mê kéo dài cho đến khi bà qua đời vào ngày đầu tháng 10/2025 trong chuyến đi diễn thuyết tại Hoa Kỳ.

Bà đã dành nhiều thập kỷ để thúc đẩy các hoạt động nhân đạo và nhu cầu bảo vệ thế giới tự nhiên, đồng thời cố gắng cân bằng giữa thực tế nghiệt ngã của cuộc khủng hoảng khí hậu với hy vọng cho tương lai.

Trong 91 năm cuộc đời, Jane Goodall đã làm thay đổi khoa học và hiểu biết của nhân loại về họ hàng gần nhất còn sống trên hành tinh của chúng ta - tinh tinh và các loài vượn lớn khác. Công việc thực địa kiên nhẫn và sự ủng hộ không mệt mỏi của bà cho công tác bảo tồn đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà nghiên cứu và nhà hoạt động tương lai, đặc biệt là phụ nữ và thanh thiếu niên, trên toàn thế giới.

Không có bằng đại học khi bẳt đầu

Mặc dù Goodall luôn đam mê quan sát động vật hoang dã ở Châu Phi, bà không có bằng đại học khi đến đó vào năm 1957, bắt đầu làm trợ lý thư ký tại một bảo tàng lịch sử tự nhiên ở Nairobi. Nhà nhân chủng học và cổ sinh vật học nổi tiếng Louis Leakey đã giao cho bà công việc này và sau đó mời bà cùng vợ chồng ông đi tìm kiếm hóa thạch tại hẻm núi Olduvai. Sau khi chứng kiến sự kiên cường và quyết tâm của Goodall, Leakey đã hỏi liệu bà có hứng thú nghiên cứu loài tinh tinh ở nơi ngày nay là Tanzania hay không. 

Phải đến năm 1966, bà mới nhận được bằng Tiến sĩ về nghiên cứu tập tính động vật - trở thành một trong số ít người được nhận vào Đại học Cambridge với tư cách là ứng viên Tiến sĩ mà không có bằng đại học.

Lòng trắc ẩn

Goodall đã áp dụng một cách tiếp cận không theo thông lệ ở Châu Phi. Khi lần đầu tiên nghiên cứu loài tinh tinh ở Tanzania vào đầu những năm 1960, Goodall không dành cả ngày chỉ để quan sát loài vật này từ xa và đánh số cho chúng như những nhà khoa học khác. Thay vào đó, bà đắm mình vào mọi khía cạnh cuộc sống của chúng, cho chúng ăn, đặt tên cho chúng và hình thành những gì chỉ có thể được mô tả là "mối quan hệ cá nhân" với chúng. Cách tiếp cận này đã bị một số nhà khoa học chỉ trích, cho rằng nó thiếu sự tách biệt khoa học một cách đáng báo động.

Goodall đã ghi chép lại cảnh tinh tinh tham gia vào nhiều hoạt động mà vào thời điểm đó được cho là chỉ có ở con người, bao gồm cả việc thể hiện khía cạnh bạo lực tàn nhẫn của chúng trong những gì bà mô tả là "chiến tranh". Bà kể lại việc chứng kiến một nhóm tinh tinh săn lùng và giết hại một cách có hệ thống các thành viên của một nhóm nhỏ hơn trong suốt bốn năm. Cuộc chiến chỉ kết thúc sau khi tất cả thành viên của nhóm nhỏ hơn đều thiệt mạng.

"Thật sốc khi phát hiện ra rằng chúng có thể thể hiện hành vi tàn bạo như vậy", bà nói vào năm 2003. "Điều đó khiến tinh tinh có vẻ giống chúng ta hơn tôi nghĩ trước đây".

Trong một trường hợp khác, bà nhớ lại một con tinh tinh đầu đàn đã đẩy một con tinh tinh nhỏ hơn sang một bên để hái quả. Khi con tinh tinh nhỏ hét lên, anh trai của nó đã xông vào cứu nó. Và rồi khi hai con tinh tinh kia bắt đầu hét lên, một con tinh tinh cái cách đó hai cái cây đã xông vào.

Goodall là 1 trong số 3 phụ nữ trẻ tiên phong trên thế giới nghiên cứu về loài vượn lớn vào những năm 1960 và 1970, những người đã bắt đầu cách mạng hóa cách con người hiểu về những gì độc đáo và không độc đáo của chính loài người. Đôi khi được gọi là "Bộ 3", Goodall, Dian Fossey và Biruté Galdikas đã dành nhiều năm để ghi lại cuộc sống riêng tư của tinh tinh ở Tanzania, khỉ đột núi ở Rwanda, và đười ươi ở Indonesia.

Các dự án họ khởi xướng đã tạo ra một số nghiên cứu dài hơi nhất về hành vi động vật trên thế giới, đóng vai trò then chốt trong việc hiểu biết những loài sống lâu như vậy. Goodall nghiên cứu tinh tinh - cả về mặt loài lẫn cá thể. Bà đặt tên cho chúng: David Greybeard, Flo, Fifi, Goliath. Điều này khá bất thường vào thời điểm đó, nhưng sự quan tâm của Goodall dành cho từng cá thể đã tạo điều kiện cho các nhà khoa học quan sát và ghi nhận sự khác biệt trong hành vi, sở thích và thậm chí cả cảm xúc của từng cá thể.

Truyền cảm hứng

Từ cuối những năm 1980 cho đến khi qua đời, Goodall dành ít thời gian hơn trên thực địa và nhiều thời gian hơn trên đường đi để trò chuyện với học sinh, giáo viên, nhà ngoại giao, kiểm lâm, tổng thống và nhiều người khác trên khắp thế giới. Bà đã truyền cảm hứng cho vô số người khác thông qua những cuốn sách của mình. Sứ mệnh của bà là truyền cảm hứng hành động để bảo vệ thế giới tự nhiên. Năm 1991, bà thành lập một tổ chức có tên là Roots & Shoots, tổ chức này đã phát triển và thu hút nhiều chi hội thanh thiếu niên ở hàng chục quốc gia.

Goodall còn cho biết việc xem một bộ phim gây ám ảnh vào năm 1986 về các thí nghiệm trên động vật thí nghiệm đã thúc đẩy bà tham gia hoạt động bảo vệ quyền lợi cho động vật- một lời kêu gọi kéo dài cho đến khi bà qua đời.

Những người ngưỡng mộ bà kể rằng Goodall đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ người trẻ, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em gái. "Tinh tinh, tê tê, voi và nhiều loài khác nữa. Jane yêu thương tất cả các loài động vật một cách say mê. Và bà ấy đã có thể dùng niềm đam mê đó để truyền cảm hứng cho những người khác, đặc biệt là trẻ em", Jeffrey Flocken, giám đốc quốc tế của Humane World for Animals, nhớ lại.

Ở tuổi 91, Goodall vẫn đi diễn thuyết gần 300 ngày một năm trước những đám đông chật kín người và trong chuyến công tác diễn thuyết tại Mỹ bà qua đời vì nguyên nhân tự nhiên ở California. Bà không kịp thực hiện lịch gặp gỡ học sinh và giáo viên ngày 2/10/2025 để khởi động chiến dịch trồng cây tại các khu vực bị cháy rừng ở Los Angeles.

Di sản và sự nghiệp cả đời của Goodall sẽ được tiếp tục thông qua gia đình, các nhà khoa học, viện nghiên cứu của bà và rất nhiều người trẻ trên khắp thế giới đang nỗ lực kết nối nhu cầu bảo tồn và nhân đạo trong cộng đồng của họ.

MINH TÚ (tổng hợp từ AP và BBC)