Câu lạc bộ (CLB) "Thủ lĩnh của sự thay đổi", được ra mắt vào tháng 7/2024 tại bản Rào Tre (xã Hương Liên, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh), là một mô hình mang ý nghĩa đặc biệt đối với trẻ em đồng bào dân tộc Chứt. Không chỉ là sân chơi lành mạnh, CLB còn là nơi các em được trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng sống, và quan trọng hơn cả - được tiếp thêm niềm tin vào giá trị của bản thân.

Dưới chân núi Ka Đay, bên dòng Ngàn Sâu huyền thoại, bản Rào Tre như một viên ngọc ẩn mình giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ. Cuộc sống nơi đây còn nhiều gian khó, nhưng chính mô hình Câu lạc bộ (CLB) "Thủ lĩnh của sự thay đổi" đã thắp lên ánh sáng mới - khơi dậy trong các em nhỏ tinh thần sẻ chia, khát vọng vươn lên và ý thức xây dựng cộng đồng bình đẳng, tiến bộ. Từ đó, các em không chỉ là người học hỏi mà còn trở thành những sứ giả nhỏ tuổi của bình đẳng giới, mang yêu thương và tri thức đến từng mái nhà sàn.

Bản Rào Tre, nơi định cư chính của đồng bào dân tộc Chứt, hiện có khoảng 44-46 hộ với 153-155 nhân khẩu, nằm cách trung tâm xã Hương Liên hơn 3km. Đây là một vùng đất hiểm trở, bao quanh bởi núi đồi, giáp ranh với tỉnh Quảng Bình. 

Cuộc sống của người Chứt trước đây gắn liền với tập quán săn bắt, hái lượm và nương rẫy. Hơn 30 năm về trước, những người lính bộ đội đã phát hiện và vận động bà con về định cư tập trung ven sông Ngàn Sâu, giúp họ dần làm quen với sản xuất lúa nước, chăn nuôi.

Dù đã có nhiều nỗ lực từ chính quyền và các tổ chức, đời sống của người Chứt vẫn còn lắm gian truân. Sinh kế chủ yếu vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp nhỏ lẻ, làm măng rừng, chặt củi, săn bắt… Thu nhập bấp bênh, nhiều hộ vẫn phải sống nhờ vào chính sách hỗ trợ gạo hàng tháng từ Nhà nước.

Trong bối cảnh ấy, những vấn đề về hủ tục như tảo hôn, hôn nhân cận huyết, hay quan niệm "trọng nam khinh nữ" vẫn còn tồn tại, ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống của phụ nữ và trẻ em. Đặc biệt, việc thiếu kiến thức về vệ sinh, chăm sóc sức khỏe, kỹ năng sống khiến trẻ em Chứt dễ bị tổn thương, đối mặt với nhiều nguy cơ.

Trong bức tranh chung còn nhiều gam màu trầm ấy, mô hình "CLB Thủ lĩnh của sự thay đổi" ra đời như một điểm sáng, mang theo kỳ vọng về một tương lai tươi sáng hơn cho thế hệ trẻ Rào Tre. CLB được thành lập vào tháng 7/2024, dưới sự bảo trợ của Hội LHPN xã Hương Liên.

Đây là một sân chơi - nơi những "mầm non" dân tộc Chứt được trang bị kiến thức và kỹ năng để tự tin vươn lên, trở thành những người tiên phong trong việc kiến tạo sự thay đổi tích cực ngay trong chính cộng đồng mình.

Bên trong nhà văn hóa bản Rào Tre, tiếng cười nói rộn ràng của những đứa trẻ Chứt vang lên mỗi buổi sinh hoạt CLB. Các em không chỉ được học về kiến thức cơ bản như vệ sinh cá nhân, phòng tránh bệnh tật, mà còn được tiếp cận những khái niệm tưởng chừng khô khan như bình đẳng giới, phòng tránh đuối nước, bạo lực học đường, hay các kỹ năng sống cần thiết.

Hồ Thị Kiều Loan, học sinh lớp 6, Trường THCS&THPT Dân tộc nội trú Hà Tĩnh, hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ "Thủ lĩnh của sự thay đổi" tại bản Rào Tre. Mô hình này được xây dựng như một sân chơi sinh hoạt cộng đồng dành cho học sinh dân tộc thiểu số, nơi các em được tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng chống xâm hại, tai nạn đuối nước và các tệ nạn xã hội như bài bạc, hút thuốc lá điện tử…

Loan cho biết, câu lạc bộ hiện có khoảng 25-27 thành viên. Các buổi sinh hoạt không diễn ra thường xuyên, có khi vài tháng mới tổ chức một lần, nhưng mỗi lần gặp lại đều để lại nhiều ấn tượng sâu sắc. "Mỗi lần gặp đều rất ý nghĩa," Loan chia sẻ.

Sinh ra trong một gia đình đông con, bố mẹ làm nông và thường xuyên vào rừng hái măng, chặt củi, Loan sớm thấu hiểu những vất vả của cha mẹ. Từ khi tham gia câu lạc bộ, em trở nên tự giác hơn trong học tập và biết chia sẻ công việc nhà với gia đình. Em chủ động quét nhà, nấu cơm, rửa bát và chăm em nhỏ - những việc mà trước đây em thường bỏ qua.

Dù thành tích học tập vẫn còn ở mức trung bình, nhưng em cảm nhận rõ những thay đổi tích cực trong bản thân. Điều mà Loan trân trọng nhất là tinh thần gắn bó giữa các thành viên trong câu lạc bộ. "Các bạn thường chia sẻ, hỗ trợ nhau trong học tập cũng như trong cuộc sống. Em mong muốn mô hình này tiếp tục được duy trì và mở rộng để ngày càng có thêm nhiều bạn nhỏ được tham gia, cùng nhau trưởng thành và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cộng đồng", Loan bày tỏ.

Chị Đinh Thị Mai (54 tuổi), một người mẹ có con tham gia CLB, không giấu nổi niềm vui và sự xúc động khi kể về sự thay đổi của con trai út - em Đinh Văn Sáng, học sinh lớp 6, Trường THCS&THPT Dân tộc nội trú Hà Tĩnh. Trước đây, Sáng là một cậu bé khá thụ động trong học tập và các sinh hoạt hàng ngày. Thế nhưng, từ khi tham gia CLB, em đã trở nên chủ động hơn hẳn.

Là con út trong gia đình có bốn anh chị em, em Đinh Văn Sáng luôn cảm nhận rõ sự vất vả của bố mẹ. Từ khi tham gia CLB "Thủ lĩnh của sự thay đổi", em đã hiểu thêm nhiều kiến thức thiết thực như phòng chống đuối nước, bạo lực học đường, xâm hại trẻ em và các kỹ năng sống cần thiết. Những điều học được đã giúp em thay đổi cả nhận thức lẫn hành động. 

"Trước đây em ít giúp mẹ việc nhà, nhưng giờ thì khác rồi. Em biết quét nhà, phụ nấu cơm, dọn dẹp và đỡ đần cha mẹ nhiều hơn"- Sáng chia sẻ. Không chỉ trong gia đình, em còn học cách quan tâm, hỗ trợ bạn bè trong học tập. Câu lạc bộ đã trở thành nơi kết nối, giúp các thành viên thêm gắn bó và cùng nhau tiến bộ.

Về học tập, Sáng cho biết trước đây điểm số của em chỉ ở mức 1–2, nhưng sau khi tham gia CLB, đã tăng lên đến 5 điểm. "Với em, đó là dấu hiệu của sự cố gắng và thay đổi tích cực"- em vui vẻ nói. Sáng cũng ấp ủ ước mơ trở thành giáo viên để có thể dạy chữ cho trẻ em trong bản. "Làm giáo viên vừa ổn định, lại vừa giúp được nhiều người. Em muốn sau này dạy học cho các em nhỏ trong bản để không ai bị bỏ lại phía sau". 

Dù hoàn cảnh gia đình còn nhiều khó khăn, nhưng em luôn nỗ lực học tập và rèn luyện. Với em, CLB không chỉ là sân chơi bổ ích mà còn là nơi thắp lên hy vọng và mở ra con đường tương lai tươi sáng hơn cho các bạn nhỏ người Chứt nơi bản làng heo hút.

Những câu chuyện như của em Đinh Văn Sáng không phải là hiếm. CLB đã trở thành một môi trường lý tưởng để các em học hỏi, phát triển toàn diện. Các thành viên được tham gia vào các trò chơi tương tác, thảo luận nhóm, đóng vai tình huống, giúp các em dễ dàng tiếp thu kiến thức và rèn luyện kỹ năng mềm. Từ việc đơn giản như tự giác rửa tay trước khi ăn, đến việc mạnh dạn bày tỏ ý kiến cá nhân, hay biết cách ứng phó khi gặp nguy hiểm.

Các bài học đều được truyền tải một cách linh hoạt, gần gũi với đời sống và tâm lý lứa tuổi, đồng thời tôn trọng bản sắc văn hóa của đồng bào Chứt. Trong quá trình sinh hoạt, các em còn được khuyến khích tinh thần tương trợ, chia sẻ và giúp đỡ nhau trong học tập cũng như cuộc sống hằng ngày. Chính điều đó đã góp phần vun đắp tinh thần gắn kết cộng đồng, giúp các em không chỉ trưởng thành về mặt cá nhân mà còn hình thành ý thức sống vì tập thể, vì sự phát triển bền vững của bản làng.

Mô hình "CLB Thủ lĩnh của sự thay đổi" không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức, mà còn hướng đến việc thay đổi nhận thức, xóa bỏ những định kiến đã ăn sâu vào tiềm thức của đồng bào Chứt. Các em được học về quyền bình đẳng của trẻ em gái và trẻ em trai, về vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội, về sự cần thiết của việc chia sẻ công việc nhà và cùng nhau xây dựng gia đình hạnh phúc.

"Trước đây, con trai thường được ưu tiên hơn trong việc học hành, còn con gái thì thường phải ở nhà giúp đỡ công việc. Nhưng bây giờ, các con được học rằng cả con trai và con gái đều có quyền được đi học, được phát triển bình đẳng", chị Hồ Thị Xanh (26 tuổi), một người mẹ Chứt chia sẻ. Sự thay đổi này không chỉ đến từ việc các em được học, mà còn từ chính những hành động cụ thể của các em trong cuộc sống hàng ngày. Nhiều em trai đã chủ động giúp mẹ làm việc nhà, chăm sóc em nhỏ, trở thành những "thủ lĩnh" thực sự trong chính gia đình mình.

Tuy nhiên, hành trình thay đổi không phải lúc nào cũng dễ dàng. Bà Trần Thị Hường, Chủ tịch Hội LHPN xã Hương Liên thừa nhận: "Trẻ em người Chứt và đồng bào dân tộc thiểu số thường tiếp thu chậm hơn so với người dân vùng xuôi, nên chúng tôi phải kiên trì, lặp lại nhiều lần, đồng hành sát sao và thực sự gần gũi thì các em mới dần thay đổi".

Chính vì vậy, vai trò của các cán bộ Hội, của Tổ truyền thông cộng đồng và đặc biệt là của những "thủ lĩnh" nhỏ tuổi trong CLB càng trở nên quan trọng. Các em không chỉ là người tiếp thu kiến thức mà còn là cầu nối, là người lan tỏa những giá trị mới đến với gia đình và cộng đồng một cách tự nhiên nhất.

Mô hình "CLB Thủ lĩnh của sự thay đổi" tại bản Rào Tre là mô hình đầu tiên được ra mắt trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, một bước tiến quan trọng trong việc triển khai Dự án 8 "Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em", thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025.