Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017-2025 (Đề án 939) đã tạo nên một chuyển động mạnh mẽ đối với phụ nữ cả nước. Từ thành thị đến nông thôn, từ nơi địa đầu Tổ quốc đến các đặc khu kinh tế, từ đồng bằng, núi rừng, biển đảo…, hàng trăm ngàn phụ nữ bước vào hành trình khởi nghiệp với sự tự tin mới, năng lực quản trị được bồi đắp và cơ hội tiếp cận công nghệ, thị trường mở rộng.

Với quan điểm xuyên suốt "Ở đâu có phụ nữ, ở đó có hoạt động Hội", Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017-2025" được Chính phủ quan tâm, giao nhiệm vụ cho Hội LHPN Việt Nam chủ trì, là 1 trong 3 đề án thuộc hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia, có vai trò đặc biệt quan trọng trong thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp của nhiều tầng lớp phụ nữ thuộc các vùng, miền, khu vực, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao đời sống của hội viên, phụ nữ và thu hút hội viên tham gia tổ chức Hội.

Ngay từ những ngày đầu triển khai, Đề án đã xác định mục tiêu cốt lõi: Trao cho phụ nữ cơ hội tiếp cận tri thức, vốn, công nghệ và các công cụ kinh doanh bền vững. Từ tầm nhìn đó, một mạng lưới hỗ trợ khởi nghiệp đã lan tỏa rộng khắp các vùng miền và Hội LHPN Việt Nam đóng vai trò kết nối chính sách và nguồn lực đến từng hội viên. Hàng chục nghìn phụ nữ được tập huấn, tư vấn, đồng hành, từng bước trưởng thành trong hành trình khởi nghiệp.

Những "con số biết nói" của Đề án 939 không chỉ phản ánh quy mô, hiệu quả và những giá trị từ hoạt động đồng hành, hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp của các cấp Hội mà còn tạo động lực tăng trưởng mới, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Mở ra niềm tin và cơ hội cho phụ nữ khởi nghiệp

Ngay từ năm 2017, Đề án 939 đã xác định nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao nhận thức về kinh doanh, việc làm và khởi nghiệp cho phụ nữ - yếu tố nền tảng quyết định sự thay đổi. Với 325.911 cuộc truyền thông, 1.300 mô hình điểm, cùng 84,8% phụ nữ được tiếp cận kiến thức, Đề án đã chứng minh sức lan tỏa mạnh mẽ của hoạt động truyền thông cơ sở.

Khi cánh cửa nhận thức được mở ra, những người phụ nữ từng nghĩ "mình không thể kinh doanh" bắt đầu nhận ra cơ hội, tìm thấy niềm tin và dám từng bước thay đổi cuộc sống của chính mình.

Chính cách tiếp cận này cũng hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW, khi tạo điều kiện để người dân nâng cao năng lực, chủ động tham gia thị trường và tự tin bước vào các sân chơi kinh doanh mới; đảm bảo doanh nghiệp nữ được tiếp cận bình đẳng, giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện mở rộng quy mô.

Bứt phá từ số lượng đến chất lượng

Mục tiêu ban đầu của Đề án là hỗ trợ 20.000 phụ nữ khởi nghiệp, song, kết thúc giai đoạn 2017-2025, con số thực tế đã lên tới 118.533, gấp gần sáu lần dự kiến. Trong đó, có 20.000 phụ nữ nghèo, 13.000 phụ nữ dân tộc thiểu số và 1.700 phụ nữ khuyết tật là những nhóm vốn ít cơ hội tiếp cận các chương trình hỗ trợ chính thức.

Hoạt động nổi bật, có tính chất quan trọng trong việc khuyến khích, thúc đẩy lan tỏa tinh thần khởi nghiệp của mọi đối tượng, thành phần, các tầng lớp phụ nữ, thể hiện kết quả của các cấp Hội trong hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp thiết thực, hiệu quả, đó là: Tổ chức Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp hàng năm theo hướng ngày càng chuyên nghiệp, khoa học, quy mô và có sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần khơi dậy khả năng và niềm đam mê khởi nghiệp trong hội viên, phụ nữ. Đây được coi là điểm nhấn của Đề án, trở thành một diễn đàn lớn, một sân chơi bổ ích, thu hút sự quan tâm, hưởng ứng của đông đảo hội viên, phụ nữ cả nước.

Một số điển hình phụ nữ dân tộc thiểu số đã đạt giải thưởng cao trong các cuộc thi phụ nữ khởi nghiệp được tổ chức tại địa phương và cấp toàn quốc, như chị Vương Thị Thương (dân tộc Tày, tại Lạng Sơn) đã đạt giải Nhất toàn quốc năm 2023 với sản phẩm Hồng vành khuyên treo gió - phát huy tài nguyên bản địa của khu vực miền núi phía Bắc; chị Trương Thị Bạch Thủy (dân tộc Chăm, tại Sóc Trăng) đạt giải Nhất toàn quốc Cuộc thi năm 2023 về sản phẩm thủ công mỹ nghệ sáng tạo từ mây tre đan; chị Trần Thị Như Hoa (phụ nữ khuyết tật, tại Nghệ An) đã đạt giải Cánh Én Vàng Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp cấp toàn quốc năm 2020.

Để khuyến khích và hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp thành công, các cấp Hội LHPN, đặc biệt là cấp cơ sở đã thực hiện tốt việc thu thập, sàng lọc, lựa chọn, đào tạo, phối hợp đào tạo, nâng cao năng lực cho trên 200 ngàn ý tưởng/dự án kinh doanh của phụ nữ, trong đó tập trung vào các nội dung: Xây dựng bản thuyết minh dự án/ý tưởng khởi nghiệp, kế hoạch kinh doanh, tăng cường các kỹ năng kinh doanh, kiến thức khởi nghiệp, quản lý tài chính, quản trị doanh nghiệp hiệu quả...

Phát triển hệ sinh thái phụ nữ làm kinh tế

Nếu phong trào khởi nghiệp là ngọn lửa, thì khu vực kinh tế tập thể chính là nơi giữ cho ngọn lửa ấy bền bỉ. Trong giai đoạn 2021-2025, cả nước có 1.666 hợp tác xã do phụ nữ quản lý và hơn 6.000 tổ hợp tác mới được hỗ trợ thành lập. Hiện, có khoảng 10.000 tổ hợp tác hoạt động ổn định, trở thành nòng cốt trong liên kết sản xuất ở nông thôn.

Điều đáng chú ý là nhiều mô hình hợp tác xã đã chuyển mình mạnh mẽ nhờ công nghệ số. Hàng nghìn mô hình tăng 30% doanh số khi áp dụng thương mại điện tử, livestream bán hàng, quảng bá trực tuyến. Đây không chỉ là câu chuyện về nâng thu nhập, mà còn nâng cao vị thế phụ nữ nông thôn trong nền kinh tế số đang phát triển mạnh.

Điển hình như Hợp tác xã Tâm Trà Thái tại tỉnh Thái Nguyên. Chị Hoàng Thị Tân, Giám đốc HTX cho biết, trước khi tham gia đề án, hàng rất chậm vì đơn giản không ai biết đến do hợp tác xã quy mô còn nhỏ. Sau khi tham gia Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp và đạt giải, Hợp tác xã thu hút lượng lớn khách hàng chủ động liên hệ, tăng trưởng doanh thu của hợp tác xã từ 100 triệu năm 2023 lên 3,6 tỷ đồng đến năm 2024.

Công ty Cổ phần thực phẩm DBFOOD (tỉnh Phú Thọ) đã được Hội LHPN các cấp đồng hành, hỗ trợ, kết nối chuyên gia tư vấn mẫu mã, bao bì, chiến lược kinh doanh, định vị thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm. Qua đó, doanh nghiệp nâng cao uy tín, thương hiệu và mở ra nhiều cơ hội hợp tác và tiếp cận các thị trường lớn hơn. Đến nay, tốc độ tăng trưởng của DBFOOD đã đạt những con số ấn tượng: Doanh thu tăng 300%; tệp khách hàng tăng 85% so với cùng kỳ năm 2023. Từ xưởng sản xuất nhỏ ban đầu, đến thời điểm hiện tại, Công ty đã đưa vào sử dụng nhà máy sản xuất rộng 850m2 đạt chuẩn ISO 22000 - 2018. Số lao động nữ: 37 người, lao động bán thời gian: 28, trong đó có 18 bệnh nhân ung thư và tiểu đường, thu nhập từ 9-12 triệu đồng/người/tháng.

Sự thành công của các nữ lãnh đạo trưởng thành từ các hoạt động hỗ trợ của Đề án cho thấy: Khi phụ nữ được hỗ trợ đúng và trúng, họ trở thành người giữ gìn bản sắc, phát triển sản phẩm địa phương và mở lối thoát nghèo bền vững.

Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ Hội

Một trong những kết quả quan trọng của Đề án 939 là hoạt động nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ Hội thông qua thiết lập cơ sở hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp.

Tại cấp Trung ương, Văn phòng Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp tại Học viện phụ nữ Việt Nam, thu hút sự quan tâm, kết nối của mạng lưới chuyên gia, các nhà khoa học; duy trì, vận hành hệ thống thông tin để hỗ trợ phụ nữ, đặc biệt sinh viên nữ tham gia khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp hiệu quả. 

Tại cấp địa phương, Bộ phận hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp (tại Bình Định, Quảng Bình, Bình Thuận) hay các điểm kết nối tiêu thụ sản phẩm (tại Hà Nội, Thanh Hoá, Đăk Lăk)... là các đầu mối hỗ trợ, đào tạo, tư vấn chính sách, thủ tục pháp lý, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm của phụ nữ khởi nghiệp... Song song đó, các cấp Hội chú trọng phát triển mạng lưới kết nối các doanh nhân nữ thông qua việc thành lập và nâng cao chất lượng hoạt động của các Hội/Hiệp hội/Câu lạc bộ doanh nghiệp nữ. 

Qua đó, tổ chức các hoạt động giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, giúp đỡ, tư vấn, cố vấn giữa những chuyên gia, doanh nhân thành công với phụ nữ mong muốn khởi nghiệp, bắt đầu khởi nghiệp, khởi sự kinh doanh hoặc kinh doanh chưa thành công ... giúp chị em có thêm kiến thức, kỹ năng, sự tự tin, mạnh dạn để phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh.

Có thể thấy, hoạt động hỗ trợ phụ nữ đổi mới sáng tạo phát triển kinh doanh và khởi nghiệp được trong Đề án được thực hiện toàn diện, hiệu quả, không chỉ lan tỏa tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng, mà còn là tiền đề cho nhiều phụ nữ khởi nghiệp thành công, trở thành hạt nhân quan trọng đóng góp vào công cuộc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Bài học từ thực tiễn: Từ phong trào đến năng lực thực chất

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, hành trình triển khai Đề án 939 cũng chỉ ra nhiều "nút thắt" chính sách cần được tháo gỡ để phụ nữ có thể khởi nghiệp thuận lợi hơn.

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc thiếu các cơ chế tài chính chuyên biệt dành cho phụ nữ, nhất là những người không có tài sản đảm bảo. Nhiều ý tưởng tiềm năng vì thế không có cơ hội bước ra thị trường.

Ở các vùng sâu, vùng xa, phụ nữ vẫn thiếu những chương trình hỗ trợ chuyên sâu, thiếu người dẫn dắt (mentor) và thiếu các nền tảng tư vấn phù hợp. Điều này khiến khoảng cách về năng lực và cơ hội giữa các vùng miền ngày càng rõ rệt.

Bên cạnh đó, chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo do phụ nữ dẫn dắt vẫn chưa thật sự mạnh mẽ, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ hay nông nghiệp thông minh - nơi phụ nữ hoàn toàn có thể tạo ra những đột phá nếu được tiếp sức đúng lúc.

Một hạn chế khác là sự phối hợp liên ngành chưa đồng bộ. Ở một số địa phương, việc triển khai hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp còn mang tính hình thức, chưa được lồng ghép vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, dẫn đến nguồn lực bị phân tán và hiệu quả chưa cao.

Chính những điểm nghẽn này đã trở thành cơ sở quan trọng để xây dựng lộ trình mới cho Đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035, hướng tới việc hoàn thiện chính sách và tạo môi trường thuận lợi hơn cho phụ nữ khởi nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.

Kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững cho phụ nữ

Đề án 939 đã khép lại một chặng đường dài đầy ý nghĩa, gieo những hạt mầm khát vọng vào hàng trăm nghìn phụ nữ Việt Nam. Từ những bỡ ngỡ ban đầu, họ đã trưởng thành, tự tin hơn trước thị trường, dám đổi mới, dám bước tiếp và dám theo đuổi ước mơ kinh doanh của mình.

Trên nền tảng ấy, Đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 (Đề án 2415) được kỳ vọng mở ra một giai đoạn phát triển mới, nơi phụ nữ không chỉ dừng lại ở việc được hỗ trợ khởi nghiệp, mà còn được trao cơ hội tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, kinh tế số và tăng trưởng xanh. Đây không chỉ là sự tiếp nối, mà là bước phát triển với một tầm nhìn dài hạn và toàn diện hơn: Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp dành cho phụ nữ, gắn chặt với xu thế kinh tế số và kinh tế xanh của thời đại mới.

Nếu trước đây trọng tâm của Đề án là "hỗ trợ", thì giai đoạn tới sẽ chuyển mạnh sang tư duy "kiến tạo hệ sinh thái", với dự kiến hình thành các vườn ươm dành riêng cho phụ nữ, trung tâm hỗ trợ chuyển đổi số, mạng lưới mentor quốc gia, cũng như những trung tâm đổi mới sáng tạo dành cho doanh nghiệp nữ… tạo nên một hạ tầng hỗ trợ bài bản và bền vững.

Cùng với đó, Đề án hướng đến việc thúc đẩy chuyển đổi số và xanh hóa quy trình kinh doanh, thiết lập quỹ bảo lãnh, gói tín dụng ưu tiên, và các cơ chế hỗ trợ phụ nữ tiếp cận nguồn lực khoa học - công nghệ. Đây sẽ là "đòn bẩy" quan trọng giúp phụ nữ tự tin mở rộng sản xuất, đổi mới mô hình kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Định hướng của Đề án 2415 cũng tiếp tục được gắn kết chặt chẽ với Nghị quyết số 68-NQ/TW, nhằm đảm bảo doanh nghiệp nữ có cơ hội tiếp cận bình đẳng, giảm gánh nặng chi phí tuân thủ và tạo điều kiện để phụ nữ phát triển doanh nghiệp ở quy mô lớn hơn.

Một hành trình mới đang rộng mở phía trước với Hội LHPN các cấp và các hội viên, phụ nữ trên mọi miền Tổ quốc. Đó là hành trình mà mỗi phụ nữ có thể khởi nghiệp, làm chủ tương lai của mình, đóng góp vào sự thịnh vượng chung của gia đình, cộng đồng và đất nước.